Niet-toegestane transacties met een pas of rekening worden meestal op de meest onaangename manier ontdekt: een melding op uw telefoon om twee uur 's nachts, een betaling bij een onbekende webwinkel of een overboeking naar een rekening die u nooit hebt gezien. Op zo'n moment is paniek begrijpelijk, maar juist de eerste uren bepalen hoe gemakkelijk u uw geld terugkrijgt. De wet staat aan de kant van de consument, maar alleen als die snel handelt en een schriftelijk spoor achterlaat.
In dit artikel leggen we uit wat u in de eerste 24 uur moet doen nadat u een niet-toegestane betalingstransactie hebt ontdekt, welke verplichtingen de bank heeft op grond van de Bulgaarse Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen (Закон за платежните услуги и платежните системи, ЗПУПС), tot welk bedrag u aansprakelijk kunt zijn en wanneer u helemaal niet aansprakelijk bent. Daarnaast bespreken we phishing- en vishingfraude, waarbij de klant zelf een code heeft ingevoerd of een overboeking heeft bevestigd.
Wat is juridisch een "niet-toegestane" transactie?
Op grond van art. 70 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen is een betalingstransactie toegestaan als de betaler de opdracht ertoe heeft gegeven of heeft ingestemd met de uitvoering ervan. Zonder instemming is de transactie niet toegestaan. Typische voorbeelden zijn:
- betalingen met een gestolen of verloren pas;
- onlinebetalingen met gekopieerde kaartgegevens (nummer, vervaldatum, CVC-code);
- overboekingen via internetbankieren die zijn opgedragen door een derde die toegang tot uw profiel heeft gekregen;
- geldopnames bij een geldautomaat met een gekopieerde (geskimde) pas.
De situatie is anders als u de overboeking zelf hebt opgedragen, zij het onder invloed van een oplichter (bijvoorbeeld een "belegging" of het "veiligstellen van uw geld" op aanwijzing van een nep-bankmedewerker). In dat geval hebt u formeel toestemming gegeven en is de bescherming beperkter; dit onderscheid bespreken we hieronder.
Niet-toegestane transacties: wat u in de eerste 24 uur doet
De "24 uur" is geen wettelijke termijn, maar een praktische: de wet vereist een melding zonder vertraging, en elk verloren uur geeft de oplichters tijd om het geld weg te sluizen.
- Blokkeer de pas onmiddellijk. Gebruik de mobiele app of de 24-uurs telefoonlijn van de bank. De uitgever van de pas moet het mogelijk maken om op elk moment een melding te doen (art. 76 lid 1 punt 4 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen). Is ook het internetbankieren getroffen, vraag dan om ook de toegang te blokkeren en wijzig uw wachtwoorden.
- Meld het schriftelijk aan de bank. Een telefoontje blokkeert de pas, maar vervangt geen schriftelijke melding. Stuur een e-mail of dien een verzoek in bij een kantoor, waarin u uitdrukkelijk vermeldt welke transacties u betwist (datum, bedrag, begunstigde) en dat u ze niet hebt toegestaan. Vraag om een registratienummer.
- Doe aangifte bij de politie. De aangifte wordt gedaan bij het dichtstbijzijnde politiebureau of online bij het Hoofddirectoraat Bestrijding Georganiseerde Misdaad (ГДБОП), dat een gespecialiseerde eenheid voor cybercriminaliteit heeft. U hebt het dossiernummer nodig voor de bank en voor een eventuele rechtszaak.
- Bewaar het bewijs. Maak schermafbeeldingen van sms'jes, meldingen, e-mails, de belgeschiedenis, berichten van de oplichter en links waarop u hebt geklikt. Verwijder niets, ook al is het gênant.
- Vraag om een bewijs van de melding. Op verzoek moet de bank u gedurende maximaal 18 maanden een bewijs verstrekken dat u de melding hebt gedaan (art. 76 lid 1 punt 5 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen).
Dezelfde stappen gelden als er niet-toegestane transacties plaatsvinden op de rekening van een overleden dierbare: de erfgenamen melden het overlijden aan de bank en vragen om de passen te blokkeren en om een overzicht van de rekeningmutaties. Hoe erfgenamen nagaan welke rekeningen en vorderingen de overledene had, beschrijven we in ons artikel over het opsporen van een nalatenschap: rekeningen, vastgoed en bedrijfsaandelen.
Uit onze praktijk: De meest voorkomende fout is dat de klant genoegen neemt met een telefoontje en een "we zoeken het uit". Maanden later stelt de bank dat de melding te laat was, en de klant kan het tegendeel niet bewijzen. Een schriftelijke melding op de eerste dag is de goedkoopste verzekering tegen zo'n geschil.
Wanneer moet de bank u uw geld teruggeven?
De basisregel staat in art. 79 lid 1 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen: bij een niet-toegestane betalingstransactie betaalt de betalingsdienstaanbieder van de betaler het bedrag onmiddellijk terug, en in elk geval uiterlijk aan het einde van de volgende werkdag nadat hij de transactie heeft opgemerkt of erover is ingelicht. De rekening moet worden hersteld in de toestand waarin zij zou hebben verkeerd als de niet-toegestane transactie niet had plaatsgevonden, met een valutadatum die niet later ligt dan de datum waarop de rekening werd gedebiteerd.
De wet kent één uitzondering: de bank mag het bedrag niet binnen die termijn terugbetalen als zij gegronde redenen heeft om fraude te vermoeden en de bevoegde autoriteiten daarvan op de hoogte brengt. Beroept de bank zich hierop, vraag haar dan schriftelijk aan te geven wat het vermoeden inhoudt en bij welke autoriteit de melding is gedaan.
Hoeveel tijd hebt u om de bank in te lichten?
Op grond van art. 77 lid 1 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen corrigeert de bank een niet-toegestane transactie alleen als u haar onverwijld hebt ingelicht nadat u ervan op de hoogte raakte, maar uiterlijk 13 maanden na de datum van debitering. U wordt geacht er uiterlijk van op de hoogte te zijn geraakt toen u de informatie over de transactie ontving (afschrift, melding). De dertien maanden zijn een uiterste grens, geen aanbeveling.
Tot welk bedrag bent u aansprakelijk?
De Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen verdeelt het risico tussen de bank en de klant afhankelijk van de omstandigheden. De tabel vat het samen:
| Situatie | Wie het verlies draagt | Rechtsgrond |
|---|---|---|
| Verloren, gestolen of onrechtmatig gebruikte pas (tot de melding) | De klant – tot het overeengekomen bedrag, maar niet meer dan EUR 50 | Art. 80 lid 1 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen |
| Het verlies of de diefstal kon door de klant vóór de betaling niet worden opgemerkt | De bank (tenzij de klant frauduleus handelde) | Art. 80 lid 2 punt 1 |
| De schade is veroorzaakt door een werknemer of onderaannemer van de bank | De bank | Art. 80 lid 2 punt 2 |
| Transacties nadat de bank is ingelicht | De bank (tenzij de klant frauduleus handelde) | Art. 80 lid 5 |
| De bank heeft geen sterke cliëntauthenticatie verlangd | De bank (tenzij de klant frauduleus handelde) | Art. 80 lid 4 |
| De klant handelde frauduleus of heeft opzettelijk of met grove nalatigheid de pas en codes niet beschermd | De klant – volledig, zonder limiet | Art. 80 lid 3 |
De grens van EUR 50 geldt sinds 1 januari 2026 (wijziging in het Staatsblad nr. 64 van 2025). Daarvoor was het bedrag in leva vastgesteld. Bij een gewone diefstal van uw pas, zonder nalatigheid van uw kant, bedraagt uw risico maximaal EUR 50, en nadat u de bank hebt ingelicht is het nul.
De bewijslast ligt bij de bank
Dit is misschien wel de belangrijkste bescherming voor de consument. Wanneer u stelt dat u een transactie niet hebt toegestaan, draagt de bank de bewijslast dat de transactie geauthenticeerd, juist geregistreerd en geboekt is, en niet door een technische storing is beïnvloed (art. 78 lid 1 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen).
Nog belangrijker is de regel in art. 78 lid 4: het geregistreerde gebruik van de pas of de codes alleen is geen voldoende bewijs dat u de transactie hebt toegestaan of dat u grof nalatig hebt gehandeld. De bank moet bewijs leveren van fraude of grove nalatigheid van uw kant.
Wat betekent het ontbreken van sterke cliëntauthenticatie (SCA)?
Sterke cliëntauthenticatie (SCA) op grond van art. 100 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen vereist ten minste twee onafhankelijke elementen uit drie categorieën: iets wat alleen u weet (pincode, wachtwoord), iets wat alleen u bezit (telefoon, pas) en iets wat u bent (vingerafdruk, gezichtsherkenning). Bij onlinebetalingen moeten deze elementen de transactie koppelen aan een specifiek bedrag en een specifieke begunstigde.
Heeft de bank geen dergelijke authenticatie verlangd, dan draagt de betaler geen verliezen, tenzij hij zelf frauduleus handelde (art. 80 lid 4). Is de betaling uitgevoerd met alleen de kaartgegevens, zonder aanvullende bevestiging, dan wordt uw positie aanzienlijk sterker.
Phishing en vishing: als u het "zelf hebt bevestigd"
De meeste geschillen gaan tegenwoordig over fraude met nepwebsites, sms'jes en telefoontjes van een "bankmedewerker" of "de politie". Daarbij zijn er twee verschillende scenario's.
De oplichter gaf de opdracht met uw gegevens
U hebt uw kaartgegevens of de code uit een sms ingevoerd op een nepwebsite, en de betaling is door de oplichter gedaan. U hebt de transactie niet opgedragen, dus in de regel is ze niet toegestaan. De bank werpt meestal tegen dat u grof nalatig hebt gehandeld, maar de wet verplicht de bank dat te bewijzen. Of het doorgeven van een code grove of gewone nalatigheid is, hangt af van de feiten: hoe overtuigend de fraude was, wat er in de sms met de code stond, en of de bank voor vergelijkbare methoden had gewaarschuwd. Er is geen automatisch antwoord.
U hebt de overboeking zelf opgedragen
Hebt u op aanwijzing van een oplichter zelf ingelogd op het internetbankieren en een overboeking opgedragen naar een "veilige rekening" of een "beleggingsplatform", dan is de transactie formeel door u toegestaan. Het mechanisme van onmiddellijke terugbetaling van art. 79 is dan in beginsel niet van toepassing. Dat betekent niet noodzakelijk dat het geld verloren is, maar de route is anders:
- vraag uw bank onmiddellijk contact op te nemen met de bank van de begunstigde om te proberen de gelden terug te halen (hoe sneller u dat doet, hoe groter de kans dat het geld er nog is);
- doe aangifte bij de politie met alle gegevens van de rekening van de begunstigde;
- ga na of de bank haar verplichtingen op het gebied van beveiliging en informatie is nagekomen; voor overboekingen in euro verplicht Verordening (EU) 2024/886 de bank te controleren of de naam van de begunstigde overeenkomt met de IBAN en u te waarschuwen bij een afwijking. De verordening is rechtstreeks toepasselijk en geldt in Bulgarije zonder afzonderlijke wet. Heeft de bank deze controle niet uitgevoerd, dan kan dat relevant zijn voor haar aansprakelijkheid;
- stel een vordering in tegen de ontvanger van het geld.
De ontvanger is vaak een zogenaamde "geldezel" – iemand die tegen betaling zijn rekening ter beschikking heeft gesteld. Tegen hem kan een vordering worden ingesteld tot teruggave van wat hij zonder rechtsgrond heeft ontvangen (ongerechtvaardigde verrijking, art. 55 van de Wet op de verbintenissen en overeenkomsten, ЗЗД). Hoe zo'n procedure verloopt, tot en met de tenuitvoerlegging via een particuliere gerechtsdeurwaarder (ЧСИ), beschrijven we in ons artikel over het incasseren van onbetaalde vorderingen.
De bank weigert: wat nu?
Een standaardweigering met een verwijzing naar een "succesvol bevestigde transactie" is niet definitief.
- Schriftelijke klacht bij de bank. Elke bank heeft een interne klachtenprocedure. Zij moet binnen 15 werkdagen na ontvangst van de klacht een schriftelijke beslissing geven; bij uitzondering, om redenen buiten haar macht en met uitdrukkelijke kennisgeving van de vertraging, kan de termijn worden verlengd, maar tot niet meer dan 35 werkdagen (art. 174 leden 3 en 4 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen). Verwijs in de klacht uitdrukkelijk naar art. 78 en art. 80 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen en vraag om het bewijs waarop de bank haar weigering baseert.
- Bemiddelingscommissie voor betalingsgeschillen. Antwoordt de bank niet op tijd of bent u niet tevreden met haar antwoord, dan kunt u zich wenden tot de Bemiddelingscommissie voor betalingsgeschillen (Помирителна комисия за платежни спорове) bij de Commissie voor Consumentenbescherming (КЗП) (art. 174 lid 5 en art. 175 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen). De procedure is kosteloos voor de partijen (art. 180), en het verzoek kan ook online worden ingediend via de website van de Commissie voor Consumentenbescherming. Het voorstel van de commissie bindt de partijen alleen als beide het aanvaarden.
- Melding bij de Bulgaarse Nationale Bank. De Bulgaarse Nationale Bank (БНБ) houdt toezicht op banken en betalingsinstellingen. Een melding kan leiden tot een inspectie en maatregelen tegen de bank, maar de БНБ beslist niet over het individuele geschil en kent geen bedragen toe.
- Vordering bij de rechter. Alleen een rechter kan definitief bevelen dat het geld wordt terugbetaald. In een vordering tegen de bank werkt de bewijslast van art. 78 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen opnieuw in het voordeel van de consument, en naast de hoofdsom kan de wettelijke rente worden gevorderd.
Hoe u een sterke vordering voorbereidt
Een goede vordering wordt in de allereerste dagen opgebouwd. Stel een tijdlijn op met exacte tijdstippen: wanneer u het bericht ontving, wanneer u van de transactie hoorde, wanneer u de bank inlichtte. Voeg het rekeningafschrift, de aangifte bij de politie en de correspondentie met de bank bij. Vraag de bank schriftelijk welke authenticatie-elementen zijn gebruikt om elke transactie te bevestigen, en vanaf welk apparaat en IP-adres.
Controleer ook uw verzekeringspolissen: sommige verzekeraars bieden dekking voor misbruik van passen als aanvullend risico, en bij een inbraak kan ook vergoeding worden gevraagd voor wat er is gestolen. Meer hierover in ons artikel over woonverzekering bij overstroming, brand en diefstal.
Is het bedrag aanzienlijk of blijft de bank weigeren, dan kan advies van een advocaat bankrecht het resultaat veranderen. Hoe u beoordeelt of een advocaat geschikt is voor een bepaald geschil, leggen we uit in ons artikel hoe kiest u een goede advocaat en wat vraagt u hem.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Hoeveel tijd heeft de bank om gestolen geld terug te geven?
Op grond van art. 79 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen moet de bank het bedrag van een niet-toegestane transactie onmiddellijk terugbetalen, uiterlijk aan het einde van de volgende werkdag na de melding. De enige uitzondering is een gegrond vermoeden van fraude door de klant, waarvan de bank de bevoegde autoriteiten op de hoogte moet brengen.
Tot welk bedrag ben ik aansprakelijk als mijn pas wordt gestolen?
Hebt u niet frauduleus of grof nalatig gehandeld, dan is uw aansprakelijkheid voor transacties vóór de melding aan de bank beperkt tot het overeengekomen bedrag, maar niet meer dan EUR 50 (art. 80 lid 1 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen, van kracht sinds 1 januari 2026). Voor transacties na de melding bent u helemaal niet aansprakelijk.
De bank zegt dat de transactie met mijn code is bevestigd. Verlies ik het geschil?
Niet noodzakelijk. Op grond van art. 78 lid 4 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen bewijst het geregistreerde gebruik van de pas of de codes op zichzelf niet dat u de transactie hebt toegestaan of grof nalatig hebt gehandeld. De bank moet dat bewijzen.
Wat is de uiterste termijn om een transactie te betwisten?
De wettelijke termijn is 13 maanden na de datum waarop de rekening werd gedebiteerd (art. 77 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen). De wet vereist echter een melding zonder onnodige vertraging nadat u van de transactie op de hoogte bent geraakt, dus het is het beste de bank in te lichten op de dag dat u het ontdekt.
Kan ik mijn geld terugkrijgen als ik zelf geld naar een oplichter heb overgemaakt?
De transactie is formeel toegestaan, en de regel van onmiddellijke terugbetaling geldt niet. Wat overblijft, is een poging tot terughalen via de bank van de begunstigde, een aangifte bij de politie en een vordering tegen de ontvanger voor wat hij zonder rechtsgrond heeft ontvangen. Hoe zo'n vordering wordt geïnd, beschrijven we in ons artikel over het incasseren van onbetaalde vorderingen, van betalingsbevel tot gerechtsdeurwaarder.
Moet ik aangifte doen bij de politie als de bank mij gaat terugbetalen?
Ja. De aangifte legt de fraude vast, maakt het mogelijk de daders op te sporen en wordt vaak door de bank zelf verlangd. Het dossiernummer is ook nuttig bij de Bemiddelingscommissie of de rechter.
Hoeveel tijd heeft de bank om op mijn klacht te reageren?
De bank moet binnen 15 werkdagen na ontvangst van de klacht een schriftelijke beslissing geven. Bij uitzondering, als de vertraging te wijten is aan redenen buiten haar macht en zij u daarvan op de hoogte brengt, kan de termijn maximaal 35 werkdagen bedragen (art. 174 van de Wet op betalingsdiensten en betalingssystemen).
Wat doet de Bemiddelingscommissie voor betalingsgeschillen?
Het is een orgaan voor buitengerechtelijke geschilbeslechting bij de Commissie voor Consumentenbescherming. De procedure is kosteloos, en het voorstel van de commissie heeft alleen de kracht van een schikking als beide partijen het aanvaarden. Aanvaardt de bank het niet, dan blijft de weg naar de rechter open.
Dekt een woonverzekering misbruik van een bankpas?
Een standaard opstal- of inboedelverzekering dekt misbruik van een pas meestal niet. Sommige verzekeraars bieden zo'n dekking als aanvullend risico, dus controleer de algemene voorwaarden van uw polis. Meer over dekking en afwijzingen leest u in ons artikel over woonverzekering en afgewezen claims.
Wat doe ik als er niet-toegestane transacties zijn op de rekening van een overleden dierbare?
De erfgenamen melden het overlijden aan de bank met de verklaring van erfgenamen en vragen om de passen te blokkeren en om een overzicht van de rekeningmutaties. Hoe de rekeningen van een overledene worden achterhaald, leggen we uit in ons artikel over het opsporen van bankrekeningen en vastgoed van een overledene.
Wanneer is het zinvol een advocaat in te schakelen?
Als het bedrag aanzienlijk is, de bank zich beroept op grove nalatigheid, of het gaat om een overboeking die u onder invloed van een oplichter hebt opgedragen. Zie wat u een advocaat vraagt bij het eerste consult.
Hoe kunnen wij u helpen?
Advocatenkantoor Mechkova & Dimitrova staat cliënten bij in geschillen met banken en betalingsinstellingen over niet-toegestane transacties: van het opstellen van de schriftelijke melding en de klacht aan de bank, via de procedure bij de Bemiddelingscommissie voor betalingsgeschillen, tot een vordering bij de rechter en vorderingen tegen de ontvangers van het geld.
Elke zaak hangt af van de concrete feiten en we kunnen vooraf geen resultaat beloven, maar we kunnen uw kansen beoordelen en snel de juiste stappen zetten. Neem contact met ons op voor een consult over uw zaak, zo snel mogelijk nadat u de niet-toegestane transactie hebt ontdekt.
