İşini aniden kaybetmek, hayattaki en stresli olaylardan biridir. İş sözleşmesinin feshedilmesinin yarattığı duygusal yük, çalışanları çoğu zaman durumu pasif biçimde kabullenmeye veya kendi çıkarlarına zarar veren belgeleri imzalamaya yöneltir. Oysa gerçek şudur: Bulgaristan İş Kanunu (Кодекс на труда, КТ) güçlü bir sosyal yönelime sahiptir ve çalışanlara önemli bir koruma sağlar.
Bulgaristan'da işten çıkarmaların önemli bir kısmı, yalnızca işverenler bunları uygularken usule veya esasa ilişkin hatalar yaptığı için mahkemelerce hukuka aykırı ilan edilir. Bu kapsamlı rehberde haksız işten çıkarma durumunda haklarınızı, elde edebileceğiniz tazminatı ve hızlı tepki vermenin neden hayati önem taşıdığını ele alıyoruz.
İşten çıkarma ne zaman hukuka aykırıdır?
Bir iş ilişkisinin hukuka uygun biçimde sona erdirilebilmesi için işverenin kanunda açıkça öngörülmüş bir gerekçeye (örneğin kadro kaldırılması, tasfiye, disiplin suçu, gerekli niteliklerin bulunmaması vb.) sahip olması ve İş Kanunu'nda belirlenen usule harfiyen uyması gerekir.
Mahkeme bir işten çıkarmayı en sık olarak işverenin şu eksiklikleri nedeniyle hukuka aykırı ilan eder:
- Disiplin nedeniyle işten çıkarmada usul ihlali: İş Kanunu md. 193'e göre işveren, disiplin cezası vermeden önce çalışanı dinlemek veya yazılı savunmasını almakla yükümlüdür. Bu yapılmamışsa, mahkeme çalışanın suçu işleyip işlemediğini incelemeden, yalnızca bu gerekçeyle işten çıkarma davada çöker.
- Görünüşte kadro kaldırılması: Bir kadro kaldırıldığında, bu kadronun kadro cetvelinden gerçekten çıkarılması gerekir. İşveren ertesi gün aynı pozisyonu farklı bir adla yeniden açarsa, kadronun kaldırılması hukuka aykırıdır.
- Seçim yapılmaması: Kadro kaldırılması veya iş hacminin azalması durumunda, birden fazla aynı pozisyondan yalnızca bir kısmı kaldırılıyorsa, işveren kanun gereği (İş Kanunu md. 329) "nitelikler" ve "iş performansı düzeyi" ölçütlerine dayalı bir seçim yapmak zorundadır. Seçim yapılmamışsa veya yalnızca şeklen yapılmışsa, işten çıkarma hukuka aykırıdır.
- Önceden korumanın ihlali: Kanuni korumadan yararlanan bir çalışanın İş Müfettişliği'nin önceden izni olmadan işten çıkarılması.
Çalışanın dört temel talebi (İş Kanunu md. 344/1)
Haksız yere işten çıkarıldığınızı düşünüyorsanız, bir Sofya'daki iş hukuku avukatının yardımıyla mahkemede hak arama yoluna gidebilirsiniz. Kanun, mahkeme önünde dört ayrı talepte bulunmanıza imkân tanır; bu talepler genellikle tek bir davada birleştirilir:
1. İşten çıkarmanın hukuka aykırı olduğunun tespiti ve iptali
Bu, ana taleptir. Mahkeme bu talebi kabul ederse, diğer talepler de kendiliğinden incelenir.
2. Önceki işinize iade
Hukuka aykırı biçimde uzaklaştırıldığınız pozisyona dönmek istiyorsanız, mahkeme işe iadenize karar verir. Davayı kazandıktan sonra işe başlamak için 14 günlük bir süreniz vardır.
3. İşsiz kaldığınız süre için tazminat
Bu, en önemli mali husustur. İş Kanunu md. 225/1'e göre haksız işten çıkarma hâlinde, işten çıkarma nedeniyle işsiz kaldığınız süre için brüt maaşınıza eşit, ancak en fazla 6 aylık bir tazminata hak kazanırsınız.
Örnek: Brüt maaşınız 2.000 leva (BGN) ise ve dava 6 aydan uzun sürerse (bu süre içinde yeni bir işe başlamadıysanız), işveren size kanuni faiziyle birlikte 12.000 levaya kadar tazminat ödemeye mahkûm edilir. Bu süre içinde daha düşük ücretli bir işe başladıysanız, aynı 6 aylık dönem için maaş farkına hak kazanırsınız.
4. Çalışma karnenizdeki işten çıkarma gerekçesinin düzeltilmesi
Mahkeme işten çıkarmayı iptal ettiğinde, hukuka aykırı gerekçe (örneğin "disiplin nedeniyle işten çıkarma") çalışma karnenizden (veya elektronik çalışma kaydınızdan) silinir ve işten çıkarmanın hukuka aykırı olduğu için iptal edildiğine dair bir kayıt düşülür. Bu, gelecekteki meslek hayatınız ve itibarınız için son derece önemlidir.
İşten çıkarmaya karşı özel koruma (İş Kanunu md. 333): Kimler korunur?
Bulgar mevzuatı, belirli çalışan gruplarına işten çıkarmaya karşı bir tür "dokunulmazlık" tanır. Belirli fesih gerekçelerinde (örneğin kadro kaldırılması veya disiplin nedeniyle işten çıkarma), işveren fesih emrini tebliğ etmeden önce İş Müfettişliği'nden önceden izin almak zorundadır.
Bu korumadan şunlar yararlanır: * Hamile kadınlar ve tüp bebek (IVF) tedavisinin erken aşamasındaki çalışanlar. * 3 yaşından küçük çocuğu olan anneler. * Belirli hastalıklardan muzdarip çalışanlar (iskemik kalp hastalığı, diabetes mellitus, onkolojik hastalıklar vb.; 5 sayılı Yönetmelik'te sayılmıştır). * İzin kullanmaya başlamış çalışanlar (ücretli, ücretsiz veya geçici iş göremezlik/hastalık izni). * Sendika yönetim organlarının üyeleri.
İşveren bu izni talep edip almadan sizi işten çıkarırsa, mahkeme davanın esasını incelemeden, yalnızca bu gerekçeyle işten çıkarmayı hukuka aykırı ilan eder.
Kesin süreler: Zaman neden aleyhinize işler?
İş uyuşmazlıklarında süreler son derece kısadır ve kaçırılmaları, işverene dava açma hakkınızı kaybetmeniz anlamına gelir. İş Kanunu md. 358'e göre dava açma süreleri şöyledir:
| Talep/dava türü | Süre | Süre ne zaman başlar? |
|---|---|---|
| Haksız işten çıkarmanın iptali davası (md. 344) | 2 ay | İş ilişkisinin sona erdiği günden itibaren (genellikle fesih emrinin tebliğ edildiği gün) |
| Parasal alacak davası (maaşlar, kullanılmamış izin) | 3 yıl | Alacağın muaccel olduğu günden itibaren |
İşten çıkarmaya itiraz için öngörülen iki aylık süre hak düşürücüdür. Bu, dava dilekçesini mahkemeye bir gün bile geç sunarsanız, işverenin ihlalleri ne kadar ağır olursa olsun davanın düşeceği ve işten çıkarmanın geçerli kalacağı anlamına gelir.
Bir iş davası çalışana ne kadara mal olur?
Çalışanlar için en büyük avantajlardan biri İş Kanunu md. 359'da düzenlenmiştir. Kanun, iş davalarının işçiler ve hizmet erbabı için tamamen ücretsiz olduğunu açıkça belirtir.
- Davayı mahkemeye açarken devlet harcı ödemezsiniz.
- Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi raporlarının bedelini ödemezsiniz (örneğin, ödenecek tazminat tutarını hesaplayan bilirkişiler).
- Davayı kazanırsanız, işveren ödediğiniz avukatlık ücretini de size iade etmek zorundadır.
Davayı kazanmanızdan sonra işveren hükmedilen tazminatı ödemezse, tutar bir icra memuru aracılığıyla tahsil edilir. Bunun nasıl işlediğini ödeme talebinden icra memuruna başlıklı yazımızda anlatıyoruz.
İşten çıkarma tazminatı Haksız fesih, ihbar, kullanılmayan izin, iş kaybı ve emeklilik tazminatı. Süreler Kanun yolu başvurusu, itiraz veya davaya cevap süresinin ne zaman dolduğu.Sıkça sorulan sorular (FAQ)
Hastalık iznindeyken işten çıkarılabilir miyim?
Kanuna göre geçici iş göremezlik nedeniyle izin (hastalık izni) kullanmak özel bir koruma sağlar. İşveren, İş Müfettişliği'nden önceden izin almadıkça, hastalık izninde olduğunuz süre içinde sizi kadro kaldırılması veya iş hacminin azalması gibi gerekçelerle işten çıkaramaz. Ancak sözleşme kararlaştırılan sürenin dolması veya karşılıklı anlaşma ile sona eriyorsa bu korumanın uygulanmadığını unutmayın.
İşverenim "karşılıklı anlaşma" ile fesih belgesini imzalamam için baskı yaparsa ne yapmalıyım?
Baskı altında asla belge imzalamayın. Karşılıklı anlaşma ile feshi (İş Kanunu md. 325/1, b. 1) veya tazminat karşılığında işveren girişimiyle feshi (İş Kanunu md. 331) imzalamak, uygulamada işten çıkarmaya mahkemede hukuka aykırılık gerekçesiyle itiraz etme imkânınızı ortadan kaldırır. Üstelik karşılıklı anlaşma ile fesihte, İş Bulma Kurumu'ndan (Бюро по труда) yalnızca asgari tutarda işsizlik ödeneği alma hakkınız olur (yalnızca 4 ay boyunca).
Deneme süresi içinde işten çıkarma nedir?
Sözleşmenizde işveren lehine bir deneme süresi kaydı (İş Kanunu md. 70) varsa, işveren sözleşmeyi süre dolmadan önce istediği zaman, ihbar süresi vermeden ve gerekçe göstermek zorunda olmadan feshedebilir. Bu özel durumda, hakkın kötüye kullanılması veya ayrımcılık ispatlanmadıkça işten çıkarmaya itiraz etmek çok zordur.
Bir iş hukuku avukatının profesyonel yardımı neden kilit önemdedir?
İş davaları son derece hızlı ilerler ve şekle çok bağlıdır. İşverenlerin genellikle savunmalarını hazırlayan hukuk departmanları veya dış danışmanları vardır. Gerçek bir başarı şansına sahip olmak için dava dilekçenizin talepleri doğru formüle edilmiş ve delilleri zamanında belirlenmiş şekilde titizlikle hazırlanması gerekir. Hâlâ bir temsilci arıyorsanız, iyi bir avukat nasıl seçilir yazımıza göz atın.
Mechkova & Dimitrova Hukuk Bürosu, iş hukukundan doğan haklarınızı korumanıza yardımcı olur; işvereniniz ve mahkeme karşısında size tam bir gizlilik içinde güvence ve profesyonel temsil sağlar.
Bilgi eksikliği veya gecikme nedeniyle haklarınızın ihlal edilmesine izin vermeyin. İşten çıkarma emrinizi inceleyip savunmanız için kazandıracak bir strateji oluşturabilmemiz için ilk danışmanlık için bizimle iletişime geçin.
