Ödenmeyen bir fatura, neredeyse her işletmenin er ya da geç karşılaştığı bir sorundur. Müşteri malı veya hizmeti kabul eder, ardından "gelecek hafta" ödeyeceğini söyler, telefonlara cevap vermeyi bırakır veya kaliteye ancak vade tarihinden sonra itiraz etmeye başlar. Bu arada siz faturanın KDV'sini çoktan ödemiş ve kendi tedarikçilerinize ödeme yapmışsınızdır.
Bulgar hukuku, alacaklıya alacağın tahsili için açık ve nispeten hızlı bir yol sunar: ödeme ihtarı, sulh, ödeme emri, gerekirse dava ve son olarak icra memuru. Aşağıda her aşamayı, 2026 itibarıyla güncel süreler ve harçlarla ve alacaklılara zaman ve para kaybettiren tipik hatalarla birlikte anlatıyoruz.
Müşteri ne zaman temerrüde düşer ve anaparanın yanında size ne borçludur?
Önce alacağın ne zaman muaccel olduğunu belirlemeniz gerekir. Tacirler arasındaki işlemler için kurallar Bulgaristan Ticaret Kanunu'nda (Търговски закон, ТЗ) yer alır:
- Sözleşmede bir ödeme süresi belirlenmişse, borçlu bu sürenin dolduğu günün ertesi gününden itibaren temerrüde düşer. İhtar gerekmez (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu, ЗЗД, md. 84, f. 1).
- Süre kararlaştırılmamışsa, fatura alındığı tarihten itibaren 14 gün içinde ödenmelidir (Ticaret Kanunu md. 303a, f. 3).
- Ticari bir işlemde kararlaştırılan süre kural olarak 60 günü aşamaz. Alacaklı için ağır derecede hakkaniyetsiz değilse, istisnaen daha uzun bir süreye izin verilir (Ticaret Kanunu md. 303a, f. 1).
Ticari bir işlemde temerrüt hâlinde alacaklı, anaparanın yanı sıra şunlara hak kazanır:
- Temerrüt gününden itibaren yasal faiz (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 86 ve Ticaret Kanunu md. 309a).
- Herhangi bir ihtar gerekmeksizin, en az 40 EUR tutarında tahsil masrafları için tazminat (Ticaret Kanunu md. 309a, f. 1).
- Genel kurallara göre ispatlanan daha büyük zararın tazmini.
Avronun kabulünden sonra yasal faiz nasıl hesaplanır? 2025 sonuna kadar yasal faiz, Bulgaristan Merkez Bankası'nın (БНБ) temel faiz oranı (ОЛП) artı 10 puandı. Avronun kabulüyle birlikte Bulgaristan Merkez Bankası temel faiz oranı belirlemeyi bıraktı. Bakanlar Kurulu'nun 2014 tarihli 426 sayılı Kararnamesinde yapılan bir değişiklikle, 1 Ocak 2026'dan itibaren yasal faiz, Avrupa Merkez Bankası'nın ana yeniden finansman işlemlerine ilişkin, sırasıyla 1 Ocak veya 1 Temmuz'da geçerli olan faiz oranı artı 8 puandır. 2026'nın ilk yarısı için bu, yıllık yaklaşık %10,15'e karşılık gelir. Daha eski faturalar için her iki rejimi de dikkate alan bir hesaplama aracı kullanın.
Ödeme ihtarı ve noter ihtarnamesi
İyi yazılmış bir ihtar, çoğu zaman sorunu mahkemeye gitmeden çözer. İhtarda şunlar bulunmalıdır:
- faturanın numarası ve tarihi ile dayanağı (sözleşme, sipariş, teslim tutanağı);
- ödenmesi gereken tam tutar, işlemiş faiz ve Ticaret Kanunu md. 309a uyarınca 40 EUR;
- kısa ama gerçekçi bir ödeme süresi (genellikle 7 gün) ve bir banka hesabı;
- ödeme yapılmazsa başkaca bildirimde bulunmaksızın ödeme emri için başvuracağınıza dair açık bir uyarı.
İhtarı, alındığını ispatlayabileceğiniz bir şekilde gönderin. Noter ihtarnamesi (нотариална покана) bir noter tarafından tebliğ edilir ve tarihini ve içeriğini belgeler. Bu, bir ödeme süresinin kararlaştırılmadığı ve temerrüdün ihtarla doğduğu durumlarda (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 84, f. 2) veya bir uyuşmazlık beklediğiniz durumlarda yararlıdır.
Bazen borçlu, ödemeyi çoktan yaptığını, ancak sizden geldiği izlenimini veren sahte bir e-postadan aldığı bir hesaba yaptığını iddia eder. Bu genellikle banka bilgilerinin değiştirilmesi yoluyla yapılan bir dolandırıcılıktır. Bu durumda ödemenin borcu sona erdirip erdirmediği koşullara bağlıdır. Bu tür havalelerde bankayla nasıl muhatap olunacağını karttan veya hesaptan yetkisiz işlemler hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
Sulh, taksitle ödeme ve borç ikrarı
Borçlu ödemek istiyor ancak parayı bir kerede ödeyemiyorsa, taksitle ödemeye ilişkin bir sulh sözleşmesi çoğu zaman paranıza en hızlı ulaşma yoludur. Üç kurala uyun:
- Borcun yazılı olarak ikrar edilmesini isteyin. İkrar zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 116, b. a ve md. 117).
- İmzaları noterde onaylatın. Bir para borcunu ödeme yükümlülüğünü içeren, imzaları noterce onaylı bir sulh, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (Граждански процесуален кодекс, ГПК) md. 417, b. 3 anlamında bir belgedir. Ödeme yapılmazsa derhal icra emri için başvurabilirsiniz.
- Muacceliyet kaydı kararlaştırın. Bir taksit ödenmezse kalan bakiyenin tamamı derhal muaccel olmalıdır.
Uygulamadan: Alacaklıların en sık yaptığı hata, e-postayla veya imzaları noterce onaylanmamış bir sulhtur. Borçlu ödemeyi bırakırsa böyle bir belge derhal icraya imkân tanımaz. Bu durumda prosedür sıfırdan başlar. Noter onayı az maliyetlidir ve size aylar kazandırır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 410 ve md. 417 uyarınca ödeme emri prosedürü
Ödeme emri prosedürü, şirketlerden alacak tahsilinde en yaygın kullanılan araçtır. Mahkeme, tarafları çağırmadan bir ödeme emri verir; borçlu itiraz etmezse emir kesinleşir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 410 uyarınca ödeme emri
- Hangi alacaklar için: davanın bölge mahkemesinin (районен съд) görevine girdiği para alacakları (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 410, f. 1). Bunlar 25.000 levaya, yani yaklaşık 12.782 EUR'ya kadar olan alacaklardır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 104, b. 4). Daha yüksek tutarlar için md. 417'yi kullanmanız veya dava açmanız gerekir.
- Nasıl başvurulur: tacirler ve avukatla temsil edilen kişiler başvuruyu Birleşik e-Adalet Portalı (ЕПЕП) üzerinden yalnızca elektronik olarak yapar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 410, f. 5).
- Devlet harcı: talep edilen tutarın %2'si, ancak 12,78 EUR'dan az olamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu Uyarınca Alınacak Devlet Harçları Tarifesi md. 12, f. 1). Birleşik e-Adalet Portalı üzerinden elektronik başvuruda harç %15 daha düşüktür.
Büromuzun uygulamasından: Dava belgelerini yalnızca elektronik olarak, Birleşik e-Adalet Portalı üzerinden sunuyoruz. Böylece müvekkillerimiz devlet harçlarındaki %15 indirimden yararlanır ve başvuru mahkemeye anında ulaşır. * Mahkemenin karar süresi: başvuru usulüne uygunsa mahkeme emri üç gün içinde verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 411, f. 2). * Borçlunun süresi: emir, borçluyu tebliğden itibaren bir ay içinde ödeme yapmaya davet eder. Aynı bir aylık süre içinde borçlu, gerekçe göstermek zorunda olmaksızın itiraz edebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 412, b. 8 ve md. 414). Bu süre uzatılamaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 417 uyarınca derhal icra emri
Alacak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 417'de sayılan belgelerden birine dayanıyorsa, tutardan bağımsız olarak emirle birlikte derhal icra ve icra belgesi talep edebilirsiniz. Bu belgeler arasında örneğin bono, noter senedi, imzaları noterce onaylı bir sulh veya sözleşme ve bir bankanın muhasebe kayıtlarından alınmış bir döküm bulunur. Tek başına bir fatura böyle bir belge değildir.
Elektronik başvuruda belgenin bir kopyasını eklersiniz; bononun, noter senedinin veya noter onaylı sulhun aslı ise 7 gün içinde mahkemeye sunulmalıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 417, f. 2). Kural olarak borçlunun itirazı, borçlu teminat göstermedikçe icrayı durdurmaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 420). Bu nedenle tedarikçi lehine düzenlenmiş bir bono, uzun süreli ticari ilişkilerde en etkili korumalardan biridir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 422 uyarınca tespit davası
Borçlu süresinde itiraz ederse mahkeme, borcun varlığının tespiti için dava açabileceğinizi size bildirir. Dava, bildirimden itibaren bir ay içinde, devlet harcı olağan dava için ödenecek tutara tamamlanarak açılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 415, f. 4). Davayı açmazsanız mahkeme emri iptal eder (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 415, f. 5).
Avantajı, davanın ödeme emri başvurusunun yapıldığı tarihte açılmış sayılmasıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 422, f. 1). Bu, zamanaşımı ve faiz bakımından önemlidir. Mahkeme davayı kabul ederse emir kesinleşir ve bir icra belgesi düzenlenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 416, f. 2).
Olağan dava: ne zaman daha iyi bir seçimdir
Bazen doğrudan bir alacak davasıyla başlamak daha mantıklıdır:
- borçlunun neredeyse kesinlikle itiraz edeceğini bekliyorsanız, örneğin kaliteye çoktan yazılı olarak itiraz ettiyse;
- tutar bölge mahkemesi sınırının üzerindeyse ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 417 kapsamında bir belgeniz yoksa;
- borçlunun Bulgaristan'da bir adresi veya merkezi yoksa (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 411, f. 2, b. 4 ve 5).
Dava dilekçesi için devlet harcı, talep edilen tutarın %4'ü, ancak 25,56 EUR'dan az olmamak üzere alınır (Tarife md. 1). Dava süreci daha yavaştır, ancak uyuşmazlığı kesin olarak çözen bir kararla sona erer. Borçlu kirayı ödemeyen bir kiracıysa, kira sözleşmesindeki önemli maddeler hakkındaki makalemize de bakın.
İhtiyati tedbirler: iş işten geçmeden haciz ve el koyma
Borçlunun mal varlığını devretmesi veya hesaplarını boşaltması riski varsa, alacağın teminat altına alınması için başvurabilirsiniz. Teminat dava dilekçesiyle birlikte, gerekirse davadan önce de talep edilir. Mahkeme, teminat olmadan ileride verilecek kararın icrasının imkânsız veya güç olacağı durumlarda teminata karar verir. Ayrıca alacağın ikna edici yazılı delillerle desteklenmesi veya sizin bir teminat göstermeniz gerekir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 391). Tedbirler; hesaplar, alacaklar ve taşınırlar üzerinde ihtiyati haciz, taşınmazlar üzerinde el koyma (възбрана) ve diğer uygun tedbirlerdir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 397).
İleride açılacak bir dava için teminata karar verildiğinde mahkeme, davayı açmanız için size en fazla bir ay süre verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 390, f. 3). İleride açılacak bir davanın teminatı için harç 20,45 EUR'dur.
İcra memuru: nasıl işler ve kim öder
İcra belgesiyle özel veya devlet icra memuruna (частен или държавен съдебен изпълнител) başvurursunuz. 1 Temmuz 2025'ten itibaren icra belgeleri elektronik biçimde düzenlenir ve icra memuru bunlara portal üzerinden erişir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 426, f. 1). Kural olarak yetkili icra memuru, borçlunun merkezinin bulunduğu veya mal varlığının yer aldığı bölgedeki icra memurudur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 427). Prosedür boyunca bir alacak tahsili avukatı da size yol gösterebilir.
İcra memuru borçlunun mal varlığını araştırır, banka hesaplarına ve alacaklarına haciz koyar, taşınmazlara el koyar ve satışa geçer. Harçlar alacaklı tarafından peşin ödenir, ancak icra masrafları borçluya aittir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 79) ve borçla birlikte borçludan tahsil edilir.
İki yıl boyunca herhangi bir icra işlemi talep etmezseniz dosyanın kanun gereği düşeceğini unutmayın (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 433, f. 1, b. 8).
| İhtar / sulh | Ödeme emri prosedürü | Dava | |
|---|---|---|---|
| Ne zaman uygundur | Borçlu güvenilir ama gecikmiş | Bölge mahkemesi sınırına kadar çekişmesiz alacak veya md. 417 kapsamında bir belge | Çekişmeli alacak, yüksek tutar, yurtdışındaki borçlu |
| Devlet harcı | Yok (noter onaylıysa noter ücreti) | %2, en az 12,78 EUR | %4, en az 25,56 EUR |
| Borçlunun cevap süresi | Sizin belirlediğiniz süre | Ödemek veya itiraz etmek için 1 ay | Dava dilekçesine cevap süresi |
| Sonuç | Ödeme veya borç ikrarı | İtiraz yoksa icra belgesi | Mahkeme kararı ve icra belgesi |
Zamanaşımı: parayı ne kadar süreyle talep edebilirsiniz?
- Genel zamanaşımı süresi beş yıldır (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 110). Kanun ticari işlemler için ayrı bir zamanaşımı süresi öngörmediğinden, bu süre tacirler arasındaki ödenmemiş bir faturanın bedeli için de geçerlidir.
- Faiz, kira ve diğer dönemsel ödemeler ile sözleşmeye aykırılıktan doğan cezai şart ve tazminatlar için zamanaşımı süresi üç yıldır (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 111).
- Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu günden itibaren işler (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 114). Borç ikrarı, dava veya icra işlemleriyle kesilir (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 116).
- Alacak bir mahkeme kararıyla tespit edildikten sonra yeni zamanaşımı süresi her zaman beş yıldır (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 117, f. 2).
Borçlu terkin edilmiş veya iflas etmiş bir şirketse
Borçlu tasfiye hâlindeyse alacağınızı tasfiye memuruna bildirin. Daha önce dava açtıysanız, ödeme emri başvurusu yaptıysanız veya bir icra belgeniz varsa, il mahkemesinden (окръжен съд) şirketin terkininin yasaklanmasını isteyebilirsiniz (Ticaret Kanunu md. 273, f. 3). Yıllarca mali tablo vermeyen şirketler hakkında daha fazlasını yayımlanmamış yıllık mali tablolar nedeniyle şirketlerin resen terkini hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
İflas davası açıldıktan sonra bireysel tahsil durur. Alacak, iflasın açılmasına ilişkin kararın Ticaret Sicili'ne tescilinden itibaren bir ay içinde iflas mahkemesine bildirilmelidir (Ticaret Kanunu md. 685). Sonraki iki ay içinde bildirime de izin verilir, ancak daha az elverişli sonuçlarla (Ticaret Kanunu md. 688). Ticari bir işlemden doğan alacaklı olarak iflasın açılmasını bizzat talep edebilirsiniz (Ticaret Kanunu md. 625).
Vadeli ödeme koşuluyla mal tedarik etmeden önce karşı tarafınızı Ticaret Sicili'nde (Търговски регистър) kontrol edin: şirketi kimin yönettiğini, sermayesinin ne olduğunu ve mali tablolarını yayımlayıp yayımlamadığını. OOD ve EOOD ortaklarının sorumluluğunu OOD veya EOOD kuruluşu hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
Borçlu başka bir AB ülkesindeyse: Avrupa ödeme emri
Borçlu başka bir üye devletteyse, 1896/2006 sayılı (AT) Tüzük uyarınca Avrupa ödeme emrini kullanabilirsiniz. Bu yol, çekişmesiz sınır ötesi para alacakları için öngörülmüştür ve standart bir formla başvurulur. Borçlunun tebliğden itibaren itiraz etmek için 30 günü vardır. İtiraz etmezse emir, başka bir prosedüre gerek kalmadan diğer ülkede icra edilir; itiraz ederse dosya olağan dava olarak devam eder.
Yasal faiz Ödenmemiş bir borç için 2015'ten itibaren altı aylık dönemler halinde hesaplanan gecikme faizi. Yargı harçları Talep edilen tutara göre dava dilekçesi, ödeme emri ve kanun yolu başvurusu için devlet harçları.Sıkça sorulan sorular (FAQ)
Ödenmeyen bir fatura için müşteriye ne kadar süre içinde dava açabilirim?
Fatura bedeli için genel zamanaşımı süresi, ödemenin muaccel olduğu tarihten itibaren beş yıldır (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 110). Faiz üç yıllık zamanaşımına tabidir. Borcun yazılı ikrarı veya mahkemeye başvuru zamanaşımını keser.
Ödeme emrine itiraz süresi nedir?
Borçlu, emrin tebliğinden itibaren bir ay içinde itiraz edebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 414, f. 2). Süre uzatılamaz ve itirazın gerekçeli olması gerekmez. İtiraz edilmezse emir kesinleşir.
2026'da yasal faiz oranı nedir?
1 Ocak 2026'dan itibaren yasal faiz, ECB'nin ana yeniden finansman işlemlerine ilişkin faiz oranı artı 8 puandır. ECB oranı sırasıyla 1 Ocak veya 1 Temmuz itibarıyla alınır. 2025 sonuna kadar olan dönemler için eski formül uygulanır: Bulgaristan Merkez Bankası temel faiz oranı artı 10 puan.
Ödeme emri başvurusunu kâğıt üzerinde yapabilir miyim?
Tacirler ve avukatla temsil edilen herkes başvuruyu yalnızca elektronik olarak, Birleşik e-Adalet Portalı üzerinden yapar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 410, f. 5). Avukatı olmayan gerçek kişiler başvuruyu hâlâ bölge mahkemesine kâğıt üzerinde yapabilir.
Ödeme emri için devlet harcı nedir?
Harç, talep edilen tutarın %2'sidir, ancak 12,78 EUR'dan az olamaz. Başvuru Birleşik e-Adalet Portalı üzerinden elektronik olarak yapıldığında harç %15 daha düşüktür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 422 uyarınca sonradan açılan dava için, dava harcına (%4, ancak 25,56 EUR'dan az olmamak üzere) kadar olan farkı ödersiniz.
Tahsil masraflarımı da geri alabilir miyim?
Evet. Ticari bir işlemde, ihtara gerek olmaksızın en az 40 EUR tazminata ve yasal faize hak kazanırsınız (Ticaret Kanunu md. 309a). Kazanırsanız yargılama giderleri ve avukatlık ücreti borçluya yükletilir; icra masrafları da borçluya aittir.
Borçlu tasfiye hâlinde veya terkin edilmiş bir şirketse ne yapmalıyım?
Alacağı tasfiye memuruna bildirin ve gerekirse mahkemeden şirketin terkininin yasaklanmasını isteyin. Durumun borçlu şirket açısından nasıl göründüğünü yayımlanmamış yıllık mali tablolar nedeniyle şirketin terkini hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
Müşteri, sahte bir e-postadaki farklı bir hesaba ödeme yaptığını söylüyor. Şimdi ne olacak?
Bu genellikle banka bilgilerinin değiştirilmesi yoluyla yapılan bir dolandırıcılıktır. Ödemenin borcu sona erdirip erdirmediği somut koşullara ve güvenlik ihlaline kimin izin verdiğine bağlıdır. Ödeme yapanın kendi bankasına karşı hangi haklara sahip olduğunu karttan veya hesaptan yetkisiz işlemler hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
Kiracım kirayı ödemiyor. Aynı kurallar geçerli mi?
Evet, ödenmeyen kira için ödeme emri prosedürü kullanılabilir. Ancak kira alacakları üç yıllık zamanaşımına tabidir (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 111, b. c). Tahsilatı kolaylaştırmak için sözleşmenin nasıl hazırlanacağını kira sözleşmesindeki maddeler hakkındaki makalemizde açıklıyoruz.
Gelecekte ödenmeyen faturalara karşı kendimi nasıl koruyabilirim?
Ödeme süresi ve cezai şart içeren yazılı sözleşmeler yapın. Daha büyük işlemler için bono veya başka bir teminat isteyin ve karşı tarafı Ticaret Sicili'nde kontrol edin. Bono, Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 417 uyarınca derhal icra emrine imkân tanır.
Size nasıl yardımcı olabiliriz?
İhtarı ve sulhu hazırlar, ödeme emri başvurusunu yapar, itiraz olması hâlinde davada sizi temsil eder ve alacak tahsil edilene kadar icra memuruyla birlikte çalışırız. Tahsilin ekonomik açıdan haklı olmadığı durumlarda da bunu size söyleriz.
Bu makaledeki bilgiler genel niteliktedir ve somut danışmanlığın yerini tutmaz. Her dosyadaki sonuç, delillere ve borçlunun mal varlığına bağlıdır. Ödenmemiş faturalarınız varsa Mechkova & Dimitrova Hukuk Bürosu ile iletişime geçin ve belgelerinizi incelememiz için bize gönderin.
