Konut sigortası, bir hasar oluşana kadar basit görünür. Hasar olduğunda ise mülk sahibi, poliçenin yirmi sayfalık genel şartları olduğunu, "eksik sigorta" nedeniyle tazminatın beklenenden düşük olduğunu ya da "zorla girme izi olmadığı" için hırsızlığın kapsanmadığını fark eder. Uygulamamızda sigortacılarla yaşanan uyuşmazlıkların çoğu, bir sigorta olayının gerçekleşip gerçekleşmediğiyle değil, sözleşmenin nasıl yapıldığı ve hasardan sonraki ilk günlerde neler yapıldığıyla ilgilidir.
Bu makalede konut mal sigortasının su baskını, yangın ve hırsızlık için genellikle neleri kapsadığını, Bulgaristan Sigorta Kanunu'na (Кодекс за застраховането, КЗ) göre sürelerin ne olduğunu, eksik sigortada tazminatın nasıl hesaplandığını ve sigortacı ödemeyi reddederse veya haksız biçimde düşük bir tutar önerirse neler yapabileceğinizi açıklıyoruz.
Konut sigortası genellikle neleri kapsar?
Teminatın kapsamını kanun değil, somut sözleşme ve sigortacının genel şartları belirler. Konut poliçelerinin çoğu bir temel teminat ile ek risklerden oluşur. Genellikle şunlar dahildir:
- yangın, yıldırım, infilak, içe göçme ve hava aracı düşmesi;
- doğal afetler: fırtına, dolu, sağanak yağış, sel ve bazen deprem (çoğu zaman ek prim karşılığında ayrı bir risk olarak);
- boru patlaması ve sızıntılar: komşu daireden gelenler dahil, borulardan, radyatörlerden, termosifonlardan ve cihazlardan su kaçağı;
- hırsızlık (zorla girme suretiyle) ve yağma ile vandalizm;
- üçüncü kişilere karşı sorumluluk, örneğin evinizden kaynaklanan bir sızıntı komşularınızı su bastığında.
Binanın (taşıyıcı sistem, duvarlar, zeminler, tesisatlar) sigortası ile ev eşyasının (mobilya, cihazlar, giysiler) sigortasını birbirinden ayırın. Yalnızca bina sigortalıysa hasar gören cihazlar tazmin edilmez. Kanuna göre bir eşya topluluğunu kapsayan sözleşme, olay anında sizinle birlikte yaşayan kişilerin eşyalarını da kapsar (Sigorta Kanunu md. 401, f. 2).
Gerçek değer mi, yeni değer mi?
Ne kadar alacağınız seçilen değere bağlıdır. Sigorta Kanunu iki tanım verir (md. 400):
- gerçek değer, aynı tür ve kalitede başka bir malın satın alınabileceği tutardır, yani yıpranma dikkate alınır;
- yeni (ikame) değer, malın aynı tür ve kalitede yeni bir malla değiştirilmesi için gereken, teslimat, inşaat ve montaj dahil, amortisman düşülmeden hesaplanan tutardır.
Sözleşmede aksi öngörülmedikçe sigorta bedelinin gerçek değer üzerinden belirlendiği kabul edilir (Sigorta Kanunu md. 400, f. 3). Bu nedenle on yıllık bir parkede veya eski bir mutfakta oluşan hasar için gerçek değer üzerinden tazminat, yeni bir tadilatın maliyetinden önemli ölçüde düşük olabilir.
Taraflar, hasar oluştuğunda itiraz edilemeyen sabit bir tutar olan kararlaştırılmış sigorta değeri üzerinde de anlaşabilir (Sigorta Kanunu md. 387). Bu durumda eksik sigorta kuralları uygulanmaz.
Eksik sigorta ve aşkın sigorta: tazminat nasıl hesaplanır?
Eksik sigorta, sigorta bedeli malın gerçek (veya duruma göre yeni) değerinden düşük olduğunda söz konusudur. Tipik bir örnek: yıllar önce, bugün gerçek değerinin yarısını karşılayan bir bedelle sigortalanmış bir daire.
Burada kanun, çoğu zaman gözden kaçan önemli bir ayrıntı içerir. Sigorta Kanunu md. 389, f. 1'e göre eksik sigortada sigortacı hasarın tamamını sigorta bedeline kadar tazmin eder. Oransal indirim yalnızca sözleşme açık bir oransal tazminat şartı içeriyorsa uygulanır (md. 389, f. 2). Bu durumda tazminat, sigorta bedeli ile gerçek veya yeni değer arasındaki orana göre belirlenir.
| Örnek | Orantı şartı olmadan (md. 389, f. 1) | Orantı şartıyla (md. 389, f. 2) |
|---|---|---|
| Malın değeri | 200.000 EUR | 200.000 EUR |
| Sigorta bedeli | 100.000 EUR | 100.000 EUR |
| Su baskını hasarı | 20.000 EUR | 20.000 EUR |
| Tazminat | 20.000 EUR | 10.000 EUR (20.000 × 100.000 / 200.000) |
Talebiniz eksik sigorta nedeniyle reddedilir veya azaltılırsa, önce genel şartların gerçekten bir oransal tazminat şartı içerip içermediğini ve malın değerinin nasıl belirlendiğini kontrol edin.
Aşkın sigorta bunun tersidir: sigorta bedeli malın değerinden yüksektir. Sözleşme geçerli kalır, ancak taraflardan her biri bedelin indirilmesini isteyebilir ve sigortalı kötü niyetli davranmadıkça sigortacı primin ilgili kısmını iade eder (Sigorta Kanunu md. 388). Hasar oluştuğunda daha yüksek bir bedel daha yüksek tazminat anlamına gelmez: yalnızca fiilen uğranılan zarar ödenir (md. 386, f. 2).
Su baskını, yangın veya hırsızlıktan sonra ne yapmalı: adım adım
- Zararı sınırlayın. Suyu kesin, elektriği kapatın, evi güvence altına alın. Sigortalı zararı azaltmak için her türlü çabayı göstermekle yükümlüdür; bunu yapmazsa sigortacı tazminatı azaltabilir (Sigorta Kanunu md. 395, f. 6). Zararın sınırlandırılması için yapılan masraflar ayrıca tazmin edilir (md. 396).
- Yetkili makamlara bildirin. Hırsızlıkta polise, yangında itfaiyeye, komşudan gelen sızıntıda bina yöneticisine veya kat mülkiyeti yöneticisine. Bu makamların düzenlediği belgeler temel delillerdir.
- Sigortacıya zamanında bildirin. Kanuna göre süre, olayı öğrendiğiniz andan itibaren 7 iş günüdür; sözleşme başka uygun bir süre öngörebilir, ancak bu süre 3 iş gününden, hırsızlık ve yağmada ise 24 saatten kısa olamaz (Sigorta Kanunu md. 403). Somut süre genel şartlarda yer alır: hemen kontrol edin.
- Her şeyi belgeleyin. Temizlikten önce fotoğraf ve video, hasar gören eşyaların listesi, faturalar, garanti belgeleri. Ekspertizden önce hasarlı eşyaları atmayın.
- Ekspertize izin verin. Sigortalı, ekspertize izin vermek ve olayla ve zararın miktarıyla doğrudan ilgili belgeleri sunmakla yükümlüdür (Sigorta Kanunu md. 395, f. 7).
- Yazılı talepte bulunun. Talep, tam banka hesap bilgileriyle yazılı olarak yapılır (Sigorta Kanunu md. 380, f. 1). Referans numarasını saklayın: sigortacı talebin ve sunulan her belgenin tarihini kaydetmekle yükümlüdür (md. 106, f. 2).
Uygulamadan: Hırsızlık dosyalarındaki retlerin çoğu, zorla girme izinin bulunmamasından kaynaklanır. Hırsız kilitlenmemiş bir pencereden veya anahtarla girdiyse birçok poliçe hırsızlığı kapsamaz. Bu yüzden poliçeyi yaptırırken genel şartların "zorla girme suretiyle hırsızlığı" nasıl tanımladığını okuyun ve bir hırsızlıktan sonra polisten zorla girme izlerini tutanağında açıkça tarif etmesini isteyin.
Sigortacı ne kadar sürede karar vermelidir?
Konut mal sigortası ("Yangın ve doğal afetler" ile "Mallara gelen diğer zararlar" sınıfları) ve genel sorumluluk sigortası için sigortacı tüm deliller sunulduktan sonra 15 iş günü içinde karar vermelidir (Sigorta Kanunu md. 108, f. 1). Bu süre içinde ya tazminatı belirleyip ödemeli ya da gerekçeli bir ret vermelidir.
| Durum | Süre | Yasal dayanak |
|---|---|---|
| Hasarın bildirilmesi (sözleşmede aksi öngörülmedikçe) | 7 iş günü | Sigorta Kanunu md. 403, f. 1 |
| Sigortacının ek delil talebi | sunulan belgelerden itibaren 45 gün içinde | Sigorta Kanunu md. 106, f. 4 |
| Tüm deliller sunulduğunda karar | 15 iş günü içinde | Sigorta Kanunu md. 108, f. 1 |
| Delillerin tamamı sunulmamışsa karar | talepten itibaren 6 ay içinde | Sigorta Kanunu md. 108, f. 2 |
| Tutara ilişkin şikâyette gerekçe verilmesi | 7 gün | Sigorta Kanunu md. 108, f. 6 |
| Tazminat talebi için zamanaşımı süresi | olaydan itibaren 3 yıl | Sigorta Kanunu md. 378, f. 1 |
Ödeme süresi geçtikten sonra sigortacı yasal temerrüt faizi borçlu olur (Sigorta Kanunu md. 409). Sigortacı, hukuken elde etmeniz mümkün olmayan veya taleple açıkça ilgisiz olan delilleri isteyemez (md. 106, f. 5).
Yaygın ret gerekçeleri ve ne zaman hukuka aykırı oldukları
Sigortacı ödemeyi yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan durumlarda reddedebilir (Sigorta Kanunu md. 408, f. 1): olayın kasten meydana getirilmesi, sözleşmeden doğan bir yükümlülüğün olaya yol açan esaslı biçimde ihlali ve kanunda öngörülen diğer durumlar. Uygulamada en sık ileri sürülen gerekçeler şunlardır:
- Genel şartlardaki bir istisna. Örneğin rutubetin yavaş yavaş sızmasından, inşaat kusurlarından veya açık bırakılmış bir pencereden giren yağmurdan kaynaklanan hasar. İstisna açıkça ifade edilmiş olmalı ve sözleşmenin parçası haline gelmiş olmalıdır.
- Zamanında bildirmeme. Ret, yalnızca gecikme sigortacının koşulları tespit etmesini engellemeye yönelikse veya bunu imkânsız kıldıysa hukuka uygundur (Sigorta Kanunu md. 403, f. 4). Bir iki günlük gecikme tek başına genellikle yeterli değildir.
- Zorla girmenin kanıtlanamaması. Bu bir olgusal uyuşmazlıktır ve polis tutanağı, fotoğraflar ve tanıklarla çözülür.
- Yıpranma ve bakım eksikliği. Tesisatların bakımının yapılmadığı gerekçesiyle ret, yalnızca sözleşme bunu açıkça bir ret nedeni olarak öngörüyorsa kabul edilebilir. Aksi halde sigortacı tazminatı yalnızca ihlalin ağırlığıyla orantılı olarak azaltabilir; olayla illiyet bağı yoksa tam tazminat borçludur (Sigorta Kanunu md. 395, f. 4 ve 5).
- Yanlış beyan edilen koşullar. Sözleşmeyi yaparken önemli bir koşulu gizlediyseniz ret, ancak o koşul olayın meydana gelmesine katkıda bulunduysa mümkündür (Sigorta Kanunu md. 363, f. 4).
Komşudan gelen sızıntı: kim öder?
Eviniz üst kattaki daireden su bastığında iki seçeneğiniz vardır. Kendi konut sigortanız varsa kendi sigortacınıza başvurursunuz. Sigortacı ödeme yaptıktan sonra, zarara yol açan kişiye karşı haklarınıza halef olur (Sigorta Kanunu md. 410) ve tutarı komşudan veya komşunun sorumluluk sigortacısından kendisi tahsil eder. Bu genellikle sizin için daha hızlı yoldur.
Sigortanız yoksa talep doğrudan komşuya ve komşunun üçüncü kişilere karşı sorumluluk teminatı içeren bir sigortası varsa onun sigortacısına da yöneltilir. Hangi yolu seçerseniz seçin, daha ilk gün bina yöneticisi ve komşuyla birlikte sızıntının nedenini kaydeden bir tutanak düzenleyin ve kaynağının fotoğrafını çekin.
Kiracı, alıcı, mirasçı: özel durumlar
Kiracı ve kiraya veren. Bina sigortasını genellikle malik yaptırır; kiracı ise kendi eşyalarını ve kiraya verene ve komşulara karşı sorumluluğunu sigortalatabilir. Bu masrafları kimin üstleneceğini ve mülke gelen zarardan kimin sorumlu olacağını açıkça düzenlemek en iyisidir; kira sözleşmesinin önemli maddeleri başlıklı makalemize bakın.
İpotekli alım. Bankalar genellikle mülkün sigortalanmasını ve poliçeden doğan hakların teminat olarak bankaya devredilmesini ister. Sigorta bedelinin yalnızca kredi tutarını değil, gerçek değeri yansıttığını kontrol edin; aksi halde eksik sigorta riskiyle karşılaşırsınız. Sigorta, daha geniş kapsamlı gayrimenkul alımı öncesi hukuki incelemenin bir parçasıdır.
Miras kalan mülk. Sigorta ettiren vefat ettiğinde sigortacıya bildirin ve genel şartlarda sözleşmenin mirasçılar lehine devam edip etmediğini ve nasıl devam ettiğini kontrol edin. Mirasçıların ayrıca bir sızıntı veya arıza halinde uyuşmazlıkları önlemek için abonelikleri de devralması gerekir; bunun nasıl yapıldığını vefat sonrası elektrik, su ve ısınma abonelikleri hakkındaki makalemizde anlatıyoruz.
Hırsızlıkta çalınan banka kartı. Hırsızlıkta bir kart da çalınıp ödemelerde kullanıldıysa bankanın sorumluluğu sigortadan ayrı olarak düzenlenir; yetkisiz kart veya hesap işlemleri konusunda neler yapılacağına bakın.
Sigortacı reddederse ne yapmalı
- Yazılı gerekçeyi ve ekspertiz raporu ile ekspertiz fotoğrafları dahil hasar dosyasının tamamını isteyin. Tutara ilişkin bir uyuşmazlıkta sigortacı, 7 gün içinde size yazılı olgusal ve hukuki gerekçe vermekle yükümlüdür (Sigorta Kanunu md. 108, f. 6).
- Sözleşmenin ve Sigorta Kanunu'nun somut hükümlerine dayanarak ve ek deliller sunarak sigortacıya yazılı itirazda bulunun.
- Finansal Denetim Komisyonu'na (Комисия за финансов надзор, КФН) şikâyette bulunun. Finansal Denetim Komisyonu denetim yapabilir, önlem ve yaptırım uygulayabilir, ancak sigortacıya tazminat ödemesini emredemez; bu mahkemenin işidir.
- Tüketiciyi Koruma Komisyonu (Комисия за защита на потребителите) bünyesindeki sektörel uzlaştırma komisyonu, sigorta alanındaki uyuşmazlıkları inceler. Prosedür ücretsizdir, ancak kararı sigortacı için bağlayıcı değildir.
- Mahkemede dava. Sigorta sözleşmesine dayanan tazminat talebi, sigorta olayının gerçekleştiği tarihten itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir (Sigorta Kanunu md. 378, f. 1). Müzakerelerin bitmesini süresiz olarak beklemeyin.
Şansınızı değerlendirmek ve doğru yolu seçmek için Sofya'da bir sigorta hukuku avukatıyla görüşmek yararlıdır.
Sıkça sorulan sorular (FAQ)
Sigortacı bir konut hasarı için tazminatı ne kadar sürede ödemelidir?
Sigortacı, tüm deliller sunulduktan sonra 15 iş günü içinde ya tazminatı ödeyerek ya da gerekçeli bir ret vererek karar vermelidir (Sigorta Kanunu md. 108, f. 1). Delillerin tamamını sunmadıysanız son süre talepten itibaren 6 aydır. Süre geçtikten sonra yasal faiz işler.
Eksik sigorta nedir?
Eksik sigorta, sigorta bedeli malın gerçek veya yeni değerinden düşük olduğunda söz konusudur. Kanuna göre bu durumda hasarın tamamı sigorta bedeline kadar tazmin edilir; oransal indirim yalnızca sözleşme bunu açıkça öngörüyorsa uygulanır (Sigorta Kanunu md. 389).
Hasarı sigortacıya bildirmek için ne kadar sürem var?
Süre sözleşmede belirlenir. Sözleşme aksini öngörmüyorsa, hasarı öğrendiğiniz andan itibaren 7 iş günüdür. Sözleşme 3 iş gününden, hırsızlıkta ise 24 saatten kısa bir süre belirleyemez (Sigorta Kanunu md. 403).
Konut sigortası komşulardan gelen su baskınını kapsar mı?
Poliçe "boru patlaması" veya "su kaçağı" riskini içeriyorsa genellikle evet. Sigortacınız öder ve ardından tutarı komşudan veya komşunun sigortacısından tahsil eder (Sigorta Kanunu md. 410).
Sigortacı geç bildirim nedeniyle reddedebilir mi?
Yalnızca gecikme koşulların tespit edilmesini engellemeye yönelikse veya bunu imkânsız kıldıysa. Sigortacı olayı bildirimden önce başka bir yoldan öğrendiyse bu gerekçeyle reddedemez (Sigorta Kanunu md. 403, f. 4 ve 5).
Kiralık bir konutu kim sigortalar: kiracı mı, kiraya veren mi?
Genellikle malik binayı, kiracı ise kendi eşyalarını ve sorumluluğunu sigortalatır. Risk dağılımını sözleşmede düzenlemek en iyisidir; kira sözleşmesinin önemli maddeleri başlıklı makalemize bakın.
İpotekli kredide konut sigortası zorunlu mudur?
Kanun bunu doğrudan zorunlu kılmaz, ancak bankalar kredi sözleşmesi kapsamında neredeyse her zaman ister. İmzalamadan önce sigorta bedelini ve şartları kontrol edin; daha fazlası için gayrimenkul alımı öncesi hukuki inceleme hakkındaki makalemizi okuyun.
Konut sigortası banka kartı dolandırıcılığını kapsar mı?
Standart bir poliçe genellikle kart dolandırıcılığını kapsamaz, ancak bazı sigortacılar bunu ek risk olarak sunar. Ödeme Hizmetleri ve Ödeme Sistemleri Kanunu uyarınca bankaya karşı ayrı bir korumanız vardır; yetkisiz kart işlemleri hakkındaki makalemize bakın.
Finansal Denetim Komisyonu sigortacıya bana ödeme yapmasını emredebilir mi?
Hayır. Finansal Denetim Komisyonu sigortacıyı denetleyebilir ve ona yaptırım uygulayabilir, ancak medeni uyuşmazlıkları karara bağlamaz ve tazminata hükmetmez. Ödemeyi zorlamak için bir mahkeme kararına veya bir uzlaşmaya ihtiyacınız vardır.
Zarara belediye yol açtıysa ne yapmalıyım?
Zarara devrilen bir ağaç veya belediyeye ait bir şebekedeki arıza gibi belediye mülkü yol açtıysa sigortacınız ödeme yapıp ardından tutarı belediyeden tahsil edebilir. Sigortanız yoksa talep doğrudan belediyeye yöneltilir. Belediyenin nasıl sorumlu tutulduğunu görmek için sokak köpeği ısırması nedeniyle belediyeden tazminat hakkındaki makalemizi okuyun.
Sigortacıya dava açmak için ne kadar sürem var?
Mal sigortasından doğan haklar, sigorta olayının gerçekleştiği tarihten itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir (Sigorta Kanunu md. 378, f. 1). Zamanaşımı, talebin yapılmasından sigortacının bu konuda karar vermesine veya karar süresinin dolmasına kadar durur (Sigorta Kanunu md. 378, f. 9). Ancak sonraki müzakereler tek başına genellikle zamanaşımını durdurmaz; bu yüzden süreyi takip edin.
Size nasıl yardımcı olabiliriz?
Mechkova & Dimitrova Hukuk Bürosu, mal sigortasından doğan uyuşmazlıklarda müvekkilleri sigortacılara karşı temsil eder: poliçenin ve genel şartların incelenmesi, ret kararlarına veya düşük belirlenen tazminatlara itiraz, müzakereler ve davalar. Eksik sigortadan ve belirsiz istisnalardan kaçınmak için poliçe yaptırırken de yardımcı oluruz.
Her uyuşmazlık somut sözleşmeye ve delillere bağlıdır; bu nedenle bunları incelemeden bir sonuç vaat edemeyiz. Poliçenizin veya ret kararının incelenmesi için bize başvurun; sözleşmeyi, genel şartları ve sigortacıyla yazışmalarınızı hazır bulundurun.
