Bir Bulgar vatandaşının isminin değiştirilmesi (adı, baba adı veya soyadı) kural olarak yalnızca mahkeme kararıyla mümkündür. Belediye, kişinin talebi üzerine onun adını kendiliğinden „değiştiremez“. Nüfus Kaydı Kanunu (Закон за гражданската регистрация, ЗГР), isim gülünç, utanç verici veya toplumca kabul edilemez olduğunda ve ayrıca önemli sebepler bunu gerektirdiğinde değişikliğe izin verir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1). En sık başvurulan ve en sık tartışılan sebep de tam olarak bu sonuncusudur.
Bu yazıda bir Bulgar vatandaşının isminin nasıl oluştuğunu ve değişikliğin neden mahkemeden geçtiğini, sebeplerin neler olduğunu, mahkemelerin „önemli sebep“ olarak neyi kabul ettiğini (uygulamadan gerçek örneklerle), hangi durumlarda dava açmaya gerek olmadığını, sürecin nasıl işlediğini, ne kadara mal olduğunu ve karardan sonra neler yapmanız gerektiğini öğreneceksiniz.
Bir Bulgar vatandaşının ismi nasıl oluşur
Bulgaristan'da doğan bir Bulgar vatandaşının ismi, doğum belgesine yazılan ad, baba adı ve soyadından oluşur (Nüfus Kaydı Kanunu md. 9, f. 1). Kanun bunların nasıl oluşturulacağını da belirler:
- ad, anne ve baba tarafından seçilir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 12);
- baba adı, babanın adından -ов veya -ев ekiyle ve cinsiyete göre bir sonekle oluşturulur; meğerki babanın adı buna elverişli olmasın ya da bu ekler aile, etnik veya dini geleneklerle çelişsin (Nüfus Kaydı Kanunu md. 13);
- soyadı, babanın soyadı veya -ов ya da -ев ekiyle ve cinsiyete göre bir sonekle babanın baba adıdır; gelenekler aksini gerektirmedikçe (Nüfus Kaydı Kanunu md. 14, f. 1). Aynı anne ve babanın çocukları aynı soyadıyla kaydedilir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 14, f. 3).
Bu kurallar emredici olduğundan, kanunda açıkça öngörülen haller dışındaki her değişiklik bir mahkeme kararı gerektirir. İçtihatlara göre sebebin bulunup bulunmadığı her zaman somut olaya göre değerlendirilir; ancak bu değerlendirme, Nüfus Kaydı Kanunu'nun baba adı ve soyadının oluşturulmasına ilişkin md. 13 ve md. 14 kurallarıyla uyumlu olmalıdır.
Mahkeme isim değişikliğine ne zaman izin verir?
Sebepler Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1'de sayılmıştır.
Gülünç, utanç verici veya toplumca kabul edilemez bir isim
Bunlar ismin kendisinin sorun yarattığı durumlardır: kulağa komik veya saldırgan gelir, iki anlamlıdır, bir suçla veya kötü şöhretli bir kişiyle ilişkilendirilir ya da toplumsal açıdan kabul edilemezdir. Burada ispat genellikle daha kolaydır: ismin kendisi delildir ve tanıklar uyandırdığı tepkileri anlatır.
„Önemli sebepler“
Kanun, önemli sebebin ne olduğunu tanımlamaz. İçtihatlara göre sebebin önemi her somut olayın koşulları içinde değerlendirilir. Mahkemeler önünde en sık tartışılan durumlar şunlardır:
- Kişi toplumda başka bir isimle tanınıyor (ailede, işte, arkadaşlar arasında) ve belgeleriyle arasındaki uyumsuzluk güçlüklere yol açıyor.
- Bulgar ve yabancı belgeler arasındaki farklılıklar; örneğin yurtdışında yaşayan ve diğer ülkenin belgelerinde isimleri farklı yazılan kişiler için.
- Boşanmadan sonra korunan evlilik soyadı; kişi tanındığı soyadına dönmek istiyor.
- Aile birliği: çocuklarla veya diğer ebeveynle aynı soyadını taşıma isteği.
- Kayıt sırasında yansıtılmamış etnik, dini veya aile gelenekleri.
- Ciddi kişisel nedenler; örneğin kişinin adını taşıdığı bir akrabayla ilgili son derece olumsuz çağrışımlar.
Şunu bilmek önemlidir: farklı bir isim taşımaya yönelik salt öznel bir istek, kural olarak yeterli değildir. Sebepler; tanıklarla, belgelerle, yazışmalarla, işveren yazılarıyla ve yabancı kimlik belgeleriyle ispatlanmalıdır.
Uygulamadan: Mahkeme yalnızca sebebi değil, talep edilen ismin kanuna uygun olup olmadığını da değerlendirir. Nüfus Kaydı Kanunu md. 14 kurallarına uymayan ve somut sebeplere dayanmayan bir soyadı talebi, aynı davada ad değişikliğine izin verilse bile çoğu zaman reddedilir.
Gerçek isim değişikliği davaları
Aşağıdaki iki karar yayımlanmıştır ve mahkemelerin „önemli sebepleri“ uygulamada nasıl değerlendirdiğini göstermektedir.
- Galabovo Bölge Mahkemesi, 2020: Bir kadın boşanmadan sonra evlilik soyadını korumuştu, ancak evlilik süresi de dahil olmak üzere hayatı boyunca kendini evlilik öncesi soyadıyla tanıtmıştı. Bir tanık bunu doğruladı; belediye itiraz etmedi. Mahkeme önemli sebeplerin bulunduğuna karar verdi ve evlilik öncesi soyadına dönmesine izin verdi. Karara karşı iki hafta içinde il mahkemesine itiraz yolu açıktı.
- Pazarcık Bölge Mahkemesi, 2022: Bulgaristan ile Almanya arasında yaşayan bir adam, adını doğduğundan beri ailesinde, işinde ve toplumda tanındığı adla, soyadını ise annesinin ve büyükannesinin soyadıyla değiştirmek istedi. Mahkeme ad değişikliğine izin verdi, ancak soyadı değişikliğini, tek başına öznel bir isteğin yeterli olmadığı gerekçesiyle reddetti. Mahkeme gerekçesinde, kişinin başka bir yasal yolu, yani Nüfus Kaydı Kanunu md. 14, f. 4 uyarınca bir isim eklenmesini değerlendirebileceğini belirtti.
Her iki dava da sonucun delillere ve talep edilen ismin isim oluşturma kurallarına uygun olup olmadığına bağlı olduğunu göstermektedir.
Bunlardan çıkarabileceğimiz dersler:
- Tanıklar belirleyicidir. Her iki davada da mahkeme, kişinin günlük hayatta tanındığı isme ilişkin tanık beyanlarına dayandı.
- Ad ve soyadı ayrı ayrı değerlendirilir. Mahkeme aynı kararda bir talebi kabul edip diğerini reddedebilir.
- Soyadını değiştirmek daha zordur, çünkü soyadı soy bağıyla ve Nüfus Kaydı Kanunu md. 14 kurallarıyla bağlantılıdır. Burada özellikle ikna edici sebepler gerekir; örneğin diğer ismin uzun süreli ve ispatlanmış kullanımı ya da ciddi kişisel nedenler.
- Belediyenin tutumu önemlidir. İlgili belediyenin itiraz etmemesi mahkemeyi bağlamaz, ancak davayı kolaylaştırır.
Ayrı bir dava açmanın gerekmediği durumlar
Her isim değişikliği Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1 uyarınca bir dava gerektirmez.
| Durum | Usul | Yasal dayanak |
|---|---|---|
| Nüfus kaydında ismin yazılışında teknik bir hata veya yanlışlık | İdari yoldan, belediyeye başvuru ile | Nüfus Kaydı Kanunu md. 76, f. 1 |
| Boşanmada evlilik öncesi soyadına dönüş | Boşanma kararında | Aile Kanunu md. 53 |
| Zorla değiştirilmiş isimler (iade) | İdari yoldan, imzası noterce onaylanmış başvuru ile | Nüfus Kaydı Kanunu md. 19a |
| Bulgar vatandaşlığının kazanılması veya yeniden kazanılması: ismin Bulgarcaya uyarlanması, -ов/-ев ekleri | Mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 50. Bölümü uyarınca, mahkeme harcı olmadan | Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 2 |
| Kişinin tanındığı bir takma ismin eklenmesi | Mahkeme | Nüfus Kaydı Kanunu md. 14, f. 4 |
| Yurtdışında doğan çocuk için -ов/-ев eki | Ebeveynlerin doğumdan itibaren 3 yıl içinde yazılı başvurusu | Nüfus Kaydı Kanunu md. 9, f. 3 |
| Ad, baba adı veya soyadında diğer her türlü değişiklik | Mahkeme | Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1 |
Boşanma sürecindeyseniz en kolay yol, soyadı meselesini boşanma davasının içinde çözmektir; anlaşmalı boşanma: adımlar ve belgeler yazımıza bakın. Sorun yurtdışında yapılmış bir evlilikten sonraki isminizle ilgiliyse, önce yurtdışında yapılan evliliğin Bulgaristan'da tescili ve soyadı yazımıza göz atın.
Adım adım süreç
1. Bölge mahkemesine dilekçe
Süreç, ilgili kişinin yazılı dilekçesiyle başlar. Dilekçe, başvuranın daimi adresinin bağlı olduğu bölge mahkemesine (районен съд) verilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Граждански процесуален кодекс, ГПК, md. 531, f. 2). Dilekçede şunlar belirtilir:
- mevcut isim ve istediğiniz ismin tam hali;
- Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1 kapsamındaki sebep;
- somut olgular ve bunların delilleri: belgeler ve tanıklar.
Mahkemeler usul kurallarını yeknesak biçimde uygulamamaktadır. Bazıları dilekçeyi çekişmesiz yargıya ilişkin genel kurallara göre (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 530 vd.), bazıları ise Ellinci Bölüm, „Olguların tespiti“ kurallarına göre (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 542 vd.) inceler. Uygulamada dava genellikle açık duruşmada, belediye ve çoğu zaman savcılık da çağrılarak görülür.
2. Belgeler
Dilekçeye genellikle şunlar eklenir:
- doğum belgesi;
- gerekiyorsa evlilik belgesi ve boşanma kararı;
- adli sicil kaydı ve kişi hakkında devam eden bir ceza yargılaması bulunmadığına dair belge: birçok mahkeme, sorumluluktan kaçma girişimini dışlamak için bunları ister;
- sebepleri ispatlayan belgeler: yabancı kimlik belgeleri, işveren yazıları, diplomalar, yazışmalar, diğer ismin kullanıldığı profiller;
- mahkeme harcının ödendiğini gösteren belge.
3. Mahkeme harcı
İsim değişikliği dilekçesi için mahkeme harcı 7,67 EUR'dur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca mahkemelerce tahsil edilen devlet harçları tarifesi, md. 5). Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 2 kapsamındaki işlemler (vatandaşlığın kazanıldığı veya yeniden kazanıldığı durumlar) harçtan muaftır.
4. Duruşma ve deliller
Mahkeme tanıkları dinler: genellikle sizi hangi isimle tanıdıklarını ve değişikliğin neden önemli olduğunu doğrulayan akrabalar, iş arkadaşları veya arkadaşlar. Mahkeme başvuranın bizzat hazır bulunmasına da karar verebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 534). Tanıkların somut olması yararlıdır: diğer ismi ne zamandan beri, hangi durumlarda ve hangi sonuçlarla kullandığınız.
5. Karar ve itiraz
İtiraz süresi kararın kendisinde belirtilir. Nüfus Kaydı Kanunu md. 19 kapsamında yayımlanmış kararlarda bu süre genellikle iki haftadır ve itiraz il mahkemesine (окръжен съд) yapılır. Çekişmesiz yargı kurallarına göre incelenen bir ret kararı için Hukuk Muhakemeleri Kanunu bir haftalık süre öngörür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 538, f. 1). Bu nedenle karardaki açıklamaları dikkatle kontrol edin.
6. Değişikliğin kayda geçirilmesi
Karar kesinleştikten sonra mahkeme bir örneğini belediyeye gönderir. Nüfus memuru değişikliği doğum belgesinin „Açıklamalar“ bölümüne şerh düşer (Nüfus Kaydı Kanunu md. 74 ve md. 75) ve nüfus kütüğüne kaydeder.
İsim değişikliği ne kadar sürer?
Süre esas olarak mahkemenin iş yüküne ve davanın tek bir duruşmada sonuçlanıp sonuçlanmadığına bağlıdır. İyi hazırlanmış bir dilekçe, toplanmış belgeler ve hazır tanıklarla dava çoğu zaman birkaç ay içinde sonuçlanır. Buna kararın kesinleşmesi ve kayıtlara işlenmesi ile kimlik belgelerinizin yenilenmesi için gereken süre de eklenmelidir.
Gecikmenin en yaygın nedenleri eksik dilekçe, tanıkların gelmemesi, resmi yazışma ihtiyacı ve itirazlardır.
Davayı nasıl hızlandırabilirsiniz:
- tüm belgeleri, adli sicil kaydı da dahil, en başta dilekçeye ekleyin;
- durumu yakından bilen en az iki tanık gösterin ve geleceklerinden emin olun;
- talebi kesin biçimde formüle edin; yeni ismi harf harf ve doğru eklerle yazın;
- yurtdışında yaşıyorsanız, Bulgaristan'a seyahate bağlı kalmamak için bir avukata vekâlet verin;
- ana değişikliği tehlikeye atacaksa, mahkemenin büyük olasılıkla reddedeceği talepleri aynı anda ileri sürmeyin.
Çocuğun isminin değiştirilmesi
Söz konusu olan küçük bir çocuksa, dilekçeyi kanuni temsilci sıfatıyla ebeveynler verir. Mahkeme her şeyden önce çocuğun üstün yararını gözetir. Ebeveynler anlaşamazsa, bu konuda da mahkeme karar verir. Uygulamada görüş bildirebilecek yaştaki çocuk genellikle dinlenir.
Tipik durumlar, çocuğun birlikte yaşadığı ebeveynin soyadını taşıması veya yurtdışındaki ismiyle uyumlu bir isimle kaydedilmesi isteğidir. Çocuk yurtdışında doğmuş ve ismi -ов/-ев eki olmadan kaydedilmişse, ebeveynler doğumdan itibaren üç yıl içinde yazılı başvuruyla bu eki dava açmadan talep edebilir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 9, f. 3).
Karardan sonra: neleri değiştirmeniz gerekir
- Kimlik kartı ve pasaport. Yeni kimlik belgeleri için en kısa sürede başvurun, çünkü eski belgelerdeki bilgiler artık nüfus kütüğüyle uyuşmaz.
- Sürücü belgesi ve araç ruhsatı.
- Bankalar, işveren, Ulusal Gelir İdaresi (НАП), Ulusal Sosyal Sigorta Kurumu (НОИ), sağlık sigortası kurumu, aile hekiminiz.
- Gayrimenkuller ve şirketler. Noter senetleri yeniden düzenlenmez, ancak bir işlemde eski isimli kişiyle yeni isimli kişinin aynı kişi olduğunu ispatlamanız gerekecektir. Kararın onaylı bir örneğini saklayın. Alıcı ve avukatı, gayrimenkul alımı öncesi hukuki inceleme sırasında bunu isteyecektir.
- Yurtdışındaki belgeler. Başka bir ülkede yaşıyorsanız, oradaki yetkili makamlara bildirimde bulunun ve belgelerinizin güncellenmesini isteyin.
Belgeler arasındaki isim farklılıkları miras konusunda da sık sık sorun yaratır; örneğin bir mirasçı yurtdışında yaşıyor ve ismi Bulgar ve yabancı belgelerde farklı yazılıyorsa. Ayrıntılar için yurtdışındaki mirasçı: Bulgaristan'daki mirası seyahat etmeden halletmek yazımıza bakın.
İdari işlemlerde ve kamu makamları önünde haklarınızın korunmasında yardım için Bulgaristan'da bir idare hukuku avukatıyla görüşün.
Sıkça sorulan sorular (FAQ)
Sadece beğenmediğim için ismimi değiştirebilir miyim?
Tek başına istek, kural olarak yeterli değildir. Mahkeme, isim gülünç, utanç verici veya toplumca kabul edilemez olduğunda ya da önemli sebepler gerektirdiğinde değişikliğe izin verir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1). Bu sebepler tanık ve belgelerle ispatlanmalıdır.
İsim değişikliği için „önemli sebepler“ nelerdir?
Kanun bunları tanımlamaz; mahkeme her somut olayda değerlendirir. En sık rastlanan durumlar, kişinin toplumda başka bir isimle tanınması, yabancı belgelerle uyumsuzluklar veya ailesiyle aynı soyadını taşıma isteğidir. Uyumsuzluk yurtdışında yapılmış bir evlilikten kaynaklanıyorsa, yurtdışında evlilik ve soyadı yazımıza bakın.
Mahkeme kararıyla isim değişikliği ne kadara mal olur?
Mahkeme harcı 7,67 EUR'dur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca devlet harçları tarifesi, md. 5). Buna belge masrafları, yeni kimlik belgeleri ve avukatla çalışıyorsanız avukatlık ücreti eklenir. Hukuki temsilcinizi nasıl seçeceğinize dair iyi bir avukat nasıl seçilir yazımıza bakın.
Hangi mahkemeye başvurmalıyım?
Daimi adresinizin bağlı olduğu bölge mahkemesine (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 531, f. 2). Yurtdışında yaşıyorsanız, dilekçe Bulgaristan'daki daimi adresinize göre verilir ve vekâletnameyle bir avukat tarafından temsil edilebilirsiniz.
Duruşmaya bizzat katılmam gerekir mi?
Her zaman değil. Bir avukatınız varsa sizi temsil edebilir ve tanıklar mahkemeye gelir. Ancak mahkeme bizzat hazır bulunmanıza karar verebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 534).
Boşanmadan sonra isim değişikliği davası açmadan kızlık soyadıma dönebilir miyim?
Evet, bu konu boşanma kararında çözülürse: eşlerden biri evlilik öncesi soyadını geri alabilir (Aile Kanunu md. 53). O sırada bunu yapmadıysanız, Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1 kapsamındaki yol açık kalır. Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma yazımıza bakın.
İsmimdeki bir hata mahkemeye gitmeden düzeltilebilir mi?
Evet. İsmin yazılışındaki teknik hatalar ve yanlışlıklar, belediyeye başvuru üzerine idari yoldan düzeltilir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 76, f. 1). Ancak kişinin isminin kendisi, kanunda açıkça öngörülen haller dışında idari yoldan değiştirilemez (Nüfus Kaydı Kanunu md. 76, f. 5).
İsim değişikliği ne kadar sürer?
Dilekçe eksiksizse ve tanıklar gelirse genellikle birkaç ay. Karar kesinleştikten sonra değişiklik doğum belgesine ve nüfus kütüğüne işlenir; ardından belgelerinizi yenilersiniz.
Çocuğumun ismini değiştirebilir miyim?
Evet, kanuni temsilci sıfatıyla ebeveynlerin dilekçesiyle. Mahkeme çocuğun üstün yararını gözetir. Yurtdışında doğan bir çocuk için -ов/-ев eki, doğumdan itibaren üç yıl içinde yapılacak başvuruyla dava açmadan da eklenebilir (Nüfus Kaydı Kanunu md. 9, f. 3).
İsim değişikliğinden sonra mülküme ne olur?
Mülkiyet değişmez ve noter senetleri yeniden düzenlenmez. İleride yapılacak bir satışta, aynı kişi olduğunuzun kanıtı olarak mahkeme kararını sunarsınız. Nelerin kontrol edildiğini gayrimenkul alımı öncesi hukuki inceleme yazımızda görebilirsiniz.
Yurtdışında yaşıyorum ve oradaki ismim farklı. Ne yapmalıyım?
Önce uyumsuzluğun idari yoldan düzeltilebilecek bir hatadan mı, yoksa iki ülkedeki farklı isim kurallarından mı kaynaklandığını kontrol edin. Hatadan kaynaklanmıyorsa, Nüfus Kaydı Kanunu md. 19, f. 1 uyarınca mahkeme kararıyla değişiklik yolu kalır. İsim farklılıkları miras konusunda sık sık sorun yaratır; yurtdışında yaşayan mirasçılar yazımıza bakın.
Size nasıl yardımcı olabiliriz?
İsim değişikliği nispeten kısa bir süreçtir, ancak sonuç tamamen hazırlığa bağlıdır: doğru sebep, Nüfus Kaydı Kanunu kurallarıyla uyumlu ve kesin biçimde formüle edilmiş bir talep ve „önemli sebeplerin“ ikna edici delilleri. Bir ret kararı zaman kaybettirir ve sonraki dilekçe, mahkemenin daha önce verdiği gerekçeyi aşmak zorunda kalır.
Mechkova & Dimitrova Hukuk Bürosu, davanızın mahkeme yolunu mu gerektirdiğini yoksa idari yoldan mı çözülebileceğini değerlendirir, dilekçeyi ve delilleri hazırlar ve yurtdışında yaşıyor olsanız bile sizi mahkemede temsil eder. Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve danışmanlığın yerini tutmaz. İsim değişikliği konusunda danışmanlık için bizimle iletişime geçin.


