Protokół stwierdzenia wykroczenia i decyzja o ukaraniu to dwa dokumenty, za pomocą których państwo i gminy nakładają grzywny na podstawie bułgarskiej ustawy o wykroczeniach administracyjnych i sankcjach (Закон за административните нарушения и наказания, ЗАНН). Protokół stwierdzenia wykroczenia administracyjnego (акт за установяване на административно нарушение, АУАН) jedynie opisuje naruszenie. Decyzja o ukaraniu (наказателно постановление, НП) nakłada karę. Między tymi dokumentami i po drugim z nich biegną krótkie terminy. Jeżeli Państwo je przeoczą, sankcja pozostaje w mocy, niezależnie od tego, jak zasadne byłyby Państwa zarzuty.
Ten poradnik opisuje całą drogę: od sporządzenia protokołu, przez zastrzeżenia i decyzję o ukaraniu, po odwołanie do sądu rejonowego i skargę kasacyjną. Znajdą tu Państwo tabelę terminów, najczęstsze podstawy uchylenia, zasady dotyczące kosztów oraz odesłania do naszych szczegółowych artykułów o mandatach elektronicznych, karach gminnych i punktach karnych.
Czym jest protokół stwierdzenia wykroczenia, a czym decyzja o ukaraniu
Postępowanie w sprawie kary administracyjnej wszczyna się przez sporządzenie protokołu stwierdzenia wykroczenia (art. 36 ust. 1 ЗАНН). Co do zasady bez protokołu nie zakłada się akt sprawy. Postępowanie ma dwa etapy:
- Stwierdzenie naruszenia. Funkcjonariusz kontrolujący (policjant, inspektor gminny, urzędnik Krajowej Agencji Przychodów, Inspekcji Pracy itp.) sporządza protokół stwierdzenia wykroczenia. Funkcjonariusz nie nakłada grzywny.
- Ukaranie. Organ karzący (minister, burmistrz, dyrektor lub osoba przez nich upoważniona) bada akta i wydaje decyzję o ukaraniu, w której nakłada grzywnę lub inną karę. Może też umorzyć postępowanie albo w przypadku mniejszej wagi udzielić ostrzeżenia.
Istnieją też wyjątki, w których protokołu się nie sporządza. Są to mandat na miejscu (фиш), który policjant wystawia, jeżeli zgadzają się Państwo z naruszeniem (art. 186 bułgarskiej ustawy o ruchu drogowym, Закон за движението по пътищата, ЗДвП), oraz mandat elektroniczny z fotoradaru (art. 189 ust. 4 ЗДвП). Mają one własne zasady, które opisujemy w poradniku odwołanie od mandatu z fotoradaru.
Co musi zawierać protokół stwierdzenia wykroczenia
Ustawa wymienia obowiązkowe elementy protokołu (art. 42 ust. 1 ЗАНН). Należą do nich:
- imię, nazwisko i stanowisko funkcjonariusza, który go sporządził, oraz data sporządzenia;
- data i miejsce naruszenia;
- opis naruszenia i okoliczności, w jakich zostało popełnione;
- naruszone przepisy prawa;
- dane sprawcy i świadków;
- wyjaśnienia lub zastrzeżenia sprawcy, jeżeli zostały złożone.
Protokół sporządza się w obecności sprawcy i świadków (art. 40 ust. 1). Jeżeli sprawca jest znany, ale nie można go odnaleźć lub nie stawi się mimo wezwania, protokół sporządza się pod jego nieobecność (art. 40 ust. 2). Protokół podpisuje funkcjonariusz, który go sporządził, i co najmniej jeden świadek, po czym przedstawia się go sprawcy (art. 43 ust. 1). Odmowę podpisu poświadcza podpisem świadek (art. 43 ust. 2).
Z naszej praktyki: Podpis na protokole nie oznacza przyznania się do naruszenia. Lepiej podpisać, dopisać krótko „Mam zastrzeżenia i złożę je na piśmie” i zabrać kopię. Odmowa podpisu nie zatrzymuje postępowania; pozbawia jedynie możliwości zapisania zastrzeżeń w samym protokole.
Przy podpisaniu otrzymują Państwo kopię protokołu oraz pisemne pouczenie, że w ciągu 14 dni mogą zaproponować ugodę (art. 43 ust. 5 ЗАНН).
Terminy dla organu karzącego: kiedy jest za późno, by Państwa ukarać
Państwo również jest związane terminami. Przekroczony termin to jedna z najmocniejszych podstaw uchylenia:
- 3 miesiące i 1 rok. Postępowania nie wszczyna się, jeżeli protokół nie został sporządzony w ciągu 3 miesięcy od ustalenia sprawcy albo jeżeli od popełnienia naruszenia upłynął 1 rok (art. 34 ust. 1 ЗАНН). W przypadku niektórych naruszeń, na przykład celnych, podatkowych, środowiskowych i walutowych, termin roczny wynosi dwa lata.
- 6 miesięcy na decyzję o ukaraniu. Postępowanie umarza się, jeżeli decyzja o ukaraniu nie zostanie wydana w ciągu 6 miesięcy od sporządzenia protokołu (art. 34 ust. 3 ЗАНН).
- 1 miesiąc na rozstrzygnięcie. Organ karzący musi rozstrzygnąć sprawę w ciągu jednego miesiąca od otrzymania akt (art. 52 ust. 1 ЗАНН).
- Przedawnienie bezwzględne. Sądy stosują także bezwzględny termin przedawnienia ścigania przez odesłanie do Kodeksu karnego. Wymaga to konkretnego wyliczenia.
Ustawy szczególne przewidują czasem inne terminy, dlatego zawsze należy sprawdzić ustawę, na podstawie której sporządzono protokół.
Co zrobić po otrzymaniu protokołu stwierdzenia wykroczenia
Pisemne zastrzeżenia w ciągu 7 dni
Oprócz zastrzeżeń zapisanych w samym protokole mogą Państwo złożyć pisemne zastrzeżenia w terminie 7 dni od jego podpisania (art. 44 ust. 1 ЗАНН). Należy wskazać dowody: zdjęcia, nagrania, świadków, dokumenty. Jeżeli powołują się Państwo na dowody z dokumentów lub dowody rzeczowe, organ karzący musi w miarę możliwości zebrać je z urzędu (art. 44 ust. 2). Dobrze napisane zastrzeżenia czasem kończą postępowanie już na tym etapie. Nawet jeśli tak się nie stanie, utrwalają Państwa wersję na potrzeby przyszłej sprawy sądowej.
Ugoda z organem karzącym
Od 2021 r. postępowanie może zakończyć się ugodą (art. 58g ЗАНН). Sprawca może ją zaproponować w ciągu 14 dni od doręczenia protokołu. Ugoda jest niedopuszczalna w przypadku powtórnego naruszenia, naruszenia popełnionego w ciągu roku od wcześniejszego ukarania lub ostrzeżenia za naruszenie tego samego rodzaju, gdy czyn stanowi przestępstwo albo gdy przyznanie się nie znajduje potwierdzenia w dowodach (art. 58g ust. 2). W przypadku naruszeń ustawy o ruchu drogowym ugoda jest w ogóle niedopuszczalna (art. 189z ЗДвП).
Przypadek mniejszej wagi
W przypadku mniejszej wagi organ karzący nie nakłada kary, lecz udziela sprawcy pisemnego ostrzeżenia (art. 28 ЗАНН). Jeżeli w ciągu roku popełnią Państwo kolejne naruszenie mniejszej wagi tego samego rodzaju, zostaną Państwo ukarani. Do 2025 r. ustawa o ruchu drogowym wyłączała przypadek mniejszej wagi w odniesieniu do naruszeń drogowych. Wyrok nr 4 z 2025 r. Trybunału Konstytucyjnego zniósł ten zakaz. To, czy przypadek jest mniejszej wagi, ocenia się na podstawie konkretnych okoliczności, a niektóre ustawy szczególne nadal ograniczają tę możliwość.
Decyzja o ukaraniu: co zawiera i jakie mają Państwo możliwości
Oprócz danych organu i sprawcy decyzja o ukaraniu musi zawierać opis naruszenia, jego datę i miejsce, dowody, naruszone przepisy, rodzaj i wysokość kary, okoliczności uwzględnione przy jej wymiarze oraz informację, w jakim terminie i do którego sądu można się od niej odwołać (art. 57 ust. 1 ЗАНН). Należy ją starannie porównać z protokołem: rozbieżności między tymi dokumentami są częstą podstawą uchylenia.
Po doręczeniu decyzji o ukaraniu mają Państwo dwie drogi:
- Zapłata z 20-procentową zniżką. Jeżeli nie chcą Państwo się odwoływać, mogą Państwo zapłacić 80% grzywny w terminie 14 dni od doręczenia, chyba że ustawa szczególna przewiduje inną obniżoną kwotę (art. 79b ust. 1 ЗАНН). Decyzja o ukaraniu staje się prawomocna co do grzywny z dniem zapłaty. Jeżeli wnieśli Państwo odwołanie i zapłacą w tym terminie, postępowanie odwoławcze w tej części zostaje umorzone (art. 79b ust. 2). Jeżeli decyzja nakłada także inną karę, na przykład zakaz prowadzenia pojazdów, po zapłacie można się od niej odwołać tylko w zakresie tej innej kary i ewentualnie skonfiskowanych rzeczy (art. 79b ust. 3). Kiedy zniżka się opłaca, a kiedy lepiej się odwołać, wyjaśniamy w artykule zapłacić grzywnę ze zniżką czy się odwołać.
- Odwołanie do sądu rejonowego. Opisujemy je poniżej.
Z naszej praktyki: Zapłata nie jest „neutralna”. Przy naruszeniach drogowych prawomocna decyzja o ukaraniu prowadzi do odjęcia punktów kontrolnych, a powtórne naruszenie skutkuje surowszą karą. Więcej o konsekwencjach dla prawa jazdy piszemy w artykule punkty karne i zatrzymanie prawa jazdy w Bułgarii.
Jak krok po kroku odwołać się od decyzji o ukaraniu
- Obliczenie terminu. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji o ukaraniu (art. 59 ust. 2 ЗАНН). Termin liczy się w dniach, a odwołanie wniesione po jego upływie nie zostanie rozpoznane. Aby uniknąć błędów, warto skorzystać z naszego kalkulatora terminów procesowych.
- Przygotowanie pisemnego odwołania. Należy wskazać decyzję o ukaraniu, podstawy, z których wynika jej niezgodność z prawem, oraz wszystkie dowody, na które się Państwo powołują (art. 60 ust. 1 ЗАНН). Jeżeli są świadkowie, należy wnieść o ich przesłuchanie.
- Złożenie odwołania za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołania nie składa się bezpośrednio w sądzie. Organ karzący musi przesłać je wraz z aktami do sądu rejonowego w ciągu 7 dni (art. 60 ust. 2 ЗАНН).
- Właściwy sąd. Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy właściwy dla miejsca, w którym naruszenie zostało popełnione lub dokonane. W przypadku naruszeń popełnionych za granicą właściwy jest Sąd Rejonowy w Sofii (Софийски районен съд) (art. 59 ust. 1 ЗАНН).
- Rozprawa. Sąd przesłuchuje funkcjonariusza, który sporządził protokół, oraz świadków, bada dokumenty i rozstrzyga wyrokiem. Od odwołania nie pobiera się opłaty sądowej.
- Skarga kasacyjna. Od wyroku sądu rejonowego przysługuje skarga kasacyjna do sądu administracyjnego (art. 63v ЗАНН) w trybie bułgarskiego Kodeksu postępowania administracyjnego (Административнопроцесуален кодекс, АПК). Termin wynosi 14 dni od zawiadomienia o wydaniu wyroku (art. 211 ust. 1 АПК).
Sąd może uchylić, zmienić lub utrzymać w mocy decyzję o ukaraniu. Może ją także uchylić w części albo uchylić z uwagi na przypadek mniejszej wagi i udzielić sprawcy ostrzeżenia (art. 63 ust. 2, 4 i 5 ЗАНН). Uchylenie następuje, gdy prawo materialne zostało zastosowane błędnie lub doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania (art. 63 ust. 3).
Tabela: terminy według ustawy o wykroczeniach administracyjnych i sankcjach
| Czynność | Termin | Podstawa prawna | Przed kim |
|---|---|---|---|
| Pisemne zastrzeżenia do protokołu stwierdzenia wykroczenia | 7 dni od podpisania | art. 44 ust. 1 ЗАНН | Organ karzący |
| Propozycja ugody | 14 dni od doręczenia protokołu | art. 58g ust. 1 ЗАНН | Organ karzący |
| Rozstrzygnięcie przez organ karzący | 1 miesiąc od otrzymania akt | art. 52 ust. 1 ЗАНН | - |
| Wydanie decyzji o ukaraniu | 6 miesięcy od protokołu | art. 34 ust. 3 ЗАНН | - |
| Zapłata 80% grzywny | 14 dni od doręczenia decyzji o ukaraniu | art. 79b ЗАНН | Bez sądu |
| Odwołanie od decyzji o ukaraniu | 14 dni od doręczenia | art. 59 ust. 2 ЗАНН | Sąd rejonowy (za pośrednictwem organu) |
| Skarga kasacyjna | 14 dni od zawiadomienia o wyroku | art. 63v ЗАНН, art. 211 АПК | Sąd administracyjny |
Najczęstsze podstawy uchylenia decyzji o ukaraniu
W naszej praktyce decyzje o ukaraniu są najczęściej uchylane z powodu:
- niepełnego lub niejasnego opisu naruszenia, miejsca lub czasu, który nie pozwala sprawcy zrozumieć, co mu się zarzuca;
- rozbieżności między protokołem a decyzją o ukaraniu co do faktów lub kwalifikacji prawnej;
- powołania niewłaściwego przepisu albo kary, która nie odpowiada przepisowi sankcjonującemu;
- upływu terminów z art. 34 ЗАНН;
- braku kompetencji funkcjonariusza lub organu karzącego, na przykład gdy brak jest zarządzenia o upoważnieniu;
- braku dowodów, zwłaszcza gdy naruszenie zostało stwierdzone wyłącznie na podstawie słów funkcjonariusza, który sporządził protokół, wobec stanowczego zaprzeczenia i innych dowodów;
- przypadku mniejszej wagi, którego organ nie rozważył.
Nie każde uchybienie prowadzi do uchylenia. Ustawa pozwala wydać decyzję o ukaraniu nawet wtedy, gdy protokół zawiera nieprawidłowość, jeżeli naruszenie, sprawca i jego wina zostały ustalone w sposób niebudzący wątpliwości (art. 53 ust. 2 ЗАНН). Ocena, czy błąd jest istotny, wymaga więc doświadczenia.
Koszty: kto płaci za adwokata
W postępowaniu przed sądem rejonowym i administracyjnym strony mają prawo do zwrotu kosztów na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 63d ust. 1 ЗАНН). Jeżeli decyzja o ukaraniu zostanie uchylona, mogą Państwo wnieść o zasądzenie od organu zwrotu zapłaconego wynagrodzenia adwokata. Trzeba jednak wyraźnie o to wnieść i udowodnić zapłatę.
Od 2026 r. zmieniła się zasada obniżania wynagrodzenia. Sąd może zasądzić niższą kwotę wyłącznie na umotywowany zarzut nadmierności podniesiony przez drugą stronę. Przy ocenie stosuje kryteria bułgarskiej ustawy o adwokaturze, ale nie może zasądzić mniej niż wynagrodzenie zapłacone adwokatowi strony przeciwnej (art. 63d ust. 2 ЗАНН w brzmieniu zmienionym, Dziennik Urzędowy (Държавен вестник) nr 17 z 2026 r.). Jeżeli Państwo przegrają, mogą być Państwo zobowiązani do zapłaty organowi wynagrodzenia jego radcy prawnego. Ustala je sąd, ale nie może ono przekroczyć maksimum przewidzianego w ustawie o pomocy prawnej (art. 63d ust. 4 i 5).
Wybór obrońcy ma znaczenie. Zob. nasze pytania, które warto zadać przed wyborem adwokata.
Mandaty na miejscu, mandaty elektroniczne, kary gminne i środki przymusu
Nie każdy dokument związany z grzywną przechodzi drogę protokół → decyzja o ukaraniu:
- Mandat elektroniczny wystawia się bez protokołu, a odwołanie wnosi się w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Można też w ciągu 7 dni złożyć sprzeciw do dyrektora właściwej jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (МВР) (art. 189 ust. 6 i 8 ЗДвП). Szczegóły w artykule odwołanie od mandatu z fotoradaru.
- Grzywny na podstawie uchwał (rozporządzeń) gminnych (hałas, odpady, porządek publiczny) przechodzą przez protokół i decyzję o ukaraniu. Odholowanie („паяк”) i blokada kół to natomiast przymusowe środki administracyjne, które zaskarża się w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego do sądu administracyjnego. Różnice wyjaśniamy w artykule kary gminne, odholowanie i blokada kół.
- Środki przymusu na podstawie ustawy o ruchu drogowym, takie jak czasowe zatrzymanie prawa jazdy, nakłada się zarządzeniem. Zaskarża się je do sądu administracyjnego w terminie 14 dni, wyrok sądu jest ostateczny, a skarga nie wstrzymuje wykonania (art. 172 ust. 5 i 6 ЗДвП).
Przedawnienie wykonania i przymusowa egzekucja
Prawomocna decyzja o ukaraniu musi zostać wykonana w określonym czasie. Grzywny nie wykonuje się, jeżeli od uprawomocnienia się aktu, którym ją nałożono, upłynęły 2 lata (art. 82 ust. 1 lit. a i ust. 2 ЗАНН). Bieg przedawnienia przerywa każda czynność egzekucyjna. Niezależnie od tego kary nie wykonuje się, jeżeli upłynął okres o połowę dłuższy od okresu z ustępu 1, czyli 3 lata (art. 82 ust. 3). Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy w terminie dwuletnim wszczęto postępowanie egzekucyjne w celu ściągnięcia grzywny (art. 82 ust. 4).
Niezapłaconą grzywnę ściąga się przymusowo jako należność publicznoprawną. Mechanizm przymusowej egzekucji jest podobny jak wobec każdego dłużnika. Więcej na ten temat w artykule windykacja należności: od wezwania do zapłaty po komornika.
Odszkodowanie po uchyleniu decyzji o ukaraniu
Uchylenie decyzji o ukaraniu nie zawsze pokrywa wszystkie Państwa straty. Wynagrodzenie adwokata zwraca się jako koszty w tej samej sprawie. Jeżeli niezgodna z prawem kara lub środek wyrządziły Państwu także inną szkodę, na przykład utracony dochód lub szkodę niemajątkową, mogą Państwo wytoczyć powództwo przeciwko państwu lub gminie. Jak to zrobić, kto jest pozwanym i jakie obowiązują terminy, wyjaśniamy w artykule jak pozwać państwo lub gminę o odszkodowanie na podstawie bułgarskiej ustawy o odpowiedzialności państwa i gmin za szkody.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym różni się protokół stwierdzenia wykroczenia od decyzji o ukaraniu?
Protokół stwierdzenia wykroczenia (АУАН) jedynie stwierdza naruszenie i nie nakłada grzywny. Decyzję o ukaraniu wydaje po protokole organ karzący i to ona nakłada karę. Do protokołu składa się zastrzeżenia w ciągu 7 dni, a od decyzji o ukaraniu wnosi się odwołanie do sądu rejonowego w ciągu 14 dni.
Ile mam czasu na odwołanie od decyzji o ukaraniu?
14 dni od jej doręczenia (art. 59 ust. 2 ЗАНН). Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, a ten przesyła je do sądu rejonowego w ciągu 7 dni. Przekroczenie terminu oznacza, że decyzja o ukaraniu staje się prawomocna.
Czy muszę podpisać protokół stwierdzenia wykroczenia?
Nie, ale odmowa nie zatrzymuje postępowania, ponieważ protokół podpisuje wtedy świadek. Lepiej podpisać, zaznaczyć, że ma się zastrzeżenia, i złożyć pisemne zastrzeżenia w 7-dniowym terminie.
Jeżeli zapłacę 80% grzywny, czy mogę się potem odwołać?
Nie w zakresie grzywny. Zapłata w terminie 14 dni sprawia, że decyzja o ukaraniu staje się w tej części prawomocna, a wniesione odwołanie zostaje umorzone (art. 79b ЗАНН). Przy naruszeniach drogowych zapłata prowadzi też do odjęcia punktów kontrolnych, co wyjaśniamy w artykule punkty karne i prawo jazdy.
Co, jeżeli decyzję o ukaraniu wydano ponad 6 miesięcy po protokole?
Postępowanie powinno było zostać umorzone (art. 34 ust. 3 ЗАНН). Jest to podstawa do uchylenia decyzji o ukaraniu przez sąd. Należy zachować dokumenty potwierdzające daty protokołu i decyzji.
Czy od odwołania od decyzji o ukaraniu pobiera się opłatę sądową?
Od odwołania od decyzji o ukaraniu do sądu rejonowego nie pobiera się opłaty sądowej. Mogą powstać koszty adwokata, a w razie przegranej także wynagrodzenia radcy prawnego organu.
Czy odzyskam koszty adwokata, jeżeli wygram?
Tak, jeżeli wyraźnie Państwo o to wniosą i udowodnią zapłatę (art. 63d ЗАНН). Od 2026 r. sąd może obniżyć wynagrodzenie tylko na umotywowany zarzut drugiej strony. W przypadku szkód wykraczających poza koszty można wytoczyć odrębne powództwo, co wyjaśniamy w artykule ustawa o odpowiedzialności państwa i gmin za szkody w przystępnym języku.
Czy od mandatu elektronicznego odwołuje się tak samo?
Od mandatu elektronicznego również wnosi się odwołanie do sądu rejonowego na podstawie ЗАНН w ciągu 14 dni, ale wystawia się go bez protokołu i ma on swoje odrębności, takie jak 7-dniowy sprzeciw i oświadczenie wskazujące innego kierowcę. Szczegóły w poradniku odwołanie od mandatu elektronicznego.
Jak długo państwo może ściągać niezapłaconą grzywnę?
Grzywny nie wykonuje się po upływie 2 lat od uprawomocnienia się decyzji o ukaraniu. Jeżeli bieg przedawnienia został przerwany, ostateczny termin wynosi 3 lata, chyba że w terminie dwuletnim wszczęto postępowanie egzekucyjne (art. 82 ЗАНН).
Czym jest przypadek mniejszej wagi i czy dotyczy naruszeń drogowych?
To naruszenie o mniejszym stopniu społecznej szkodliwości niż zwykłe przypadki tego samego rodzaju. Zamiast grzywny udziela się wtedy pisemnego ostrzeżenia (art. 28 ЗАНН). Po wyroku nr 4 z 2025 r. Trybunału Konstytucyjnego możliwość ta dotyczy także naruszeń ustawy o ruchu drogowym.
Jak odwołać się od grzywny nałożonej przez gminę?
Grzywnę na podstawie uchwały (rozporządzenia) gminy nakłada się protokołem i decyzją o ukaraniu, a odwołanie wnosi się w ten sam sposób do sądu rejonowego. Odholowanie („паяк”) i blokadę kół zaskarża się w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego do sądu administracyjnego. Różnice opisujemy w artykule kary gminne, odholowanie i blokada kół.
Jak możemy Państwu pomóc?
Postępowanie w sprawie kar administracyjnych jest krótkie i sformalizowane: 7 dni na zastrzeżenia, 14 dni na odwołanie i surowe wymogi co do treści dokumentów. Błąd w protokole może być w sądzie rozstrzygający, ale tylko wtedy, gdy zostanie zauważony i podniesiony w porę. Jako adwokaci od odwołań od decyzji o ukaraniu sprawdzimy protokół i decyzję o ukaraniu, terminy obowiązujące organ karzący oraz dowody.
Zespół Kancelarii Adwokackiej Mechkova & Dimitrova przygotuje zastrzeżenia lub odwołanie i będzie reprezentować Państwa przed sądem rejonowym i administracyjnym. Informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólny i nie zastępują konkretnej konsultacji. Prosimy o kontakt, dopóki biegnie termin na odwołanie.


